Trabzon Çömlekçi Mahallesi, kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında tarihi bir keşfe sahne oldu. Yapılan çalışmalar sırasında Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda tonozlu bir su kanalı ortaya çıktı. Uzmanlar, yapının mimari ve yapısal özelliklerinin Türkiye’de başka örneği bulunmayan nadir bir arkeolojik değer olduğunu belirtiyor.
AFAD ekiplerinin desteklediği ön incelemeler sonrası Trabzon Müze Müdürlüğü ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan bir heyet, tünel içinde detaylı çalışmalar gerçekleştirdi. Bu süreç, hem tarihi yapının doğrulanması hem de korunması açısından önemli adımlar olarak değerlendiriliyor.
Roma Dönemine Ait Su Kanalı Nasıl Ortaya Çıktı?
Yapılan araştırmalar, kanalın yüzeyden 1,5-2 metre derinlikte yer aldığını, Arafilboyu Sapağı’ndan başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığını ortaya koydu. Kanalın yaklaşık 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edildiği, ortasında 1,20 metre genişliğinde su kanalı, yanlarda ise 50-60 santimetrelik yürüme alanları bulunduğu tespit edildi. Zaman içinde kanal, yan duvarlara açılan ek deliklerle kanalizasyon amacıyla da kullanılmış ve günümüzde de atık su aktığı gözlendi.
Mimari Özellikler ve Tarihi Önemi
KTÜ Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, kanalın erken Roma dönemine, özellikle Traianus ve Hadrianus dönemlerine işaret ettiğini belirtti. Prof. Dr. Yavuz, “Tünel toprağın yaklaşık 1,5-2 metre altında yer alıyor. Ortasında içme suyu taşıyan 1,20 metre genişliğinde bir hat bulunuyor. Yan duvarlar kısmen düzgün kesme taş, kısmen kırma taş ile kaplanmış ve üst örtü Roma ölçülerinde tonoz yapıda inşa edilmiş” dedi.
Kanalın kırık ve bükümlü hatlara sahip olması, suyun hızını kontrol etmek amacıyla yapılmış olabilir. Tabanında yer alan basamaklar da suyun akışını yavaşlatmayı sağlıyor. Prof. Dr. Yavuz, “Şu anda kanal atık su amacıyla kullanılıyor. Ancak ilk yapıldığında içme suyu amacıyla inşa edilmiş. Limana su taşımak ya da bölgede küçük bir garnizonun su ihtiyacını karşılamak için yapılmış olabilir” ifadelerini kullandı.
Türkiye’de Nadir Bir Örnek
Uzmanlar, Türkiye’de benzer yapının yalnızca Smyrna Antik Kenti ve İstanbul’da bulunduğunu, Çömlekçi’de ortaya çıkan kanalın ise yapısal özellikleri bakımından eşsiz olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Yavuz, kanalın birinci derece arkeolojik eser olarak tescil edilmesi gerektiğini, inşaat alanındaki tahribatlar nedeniyle çevresinde kurtarma kazıları ve bağlantı yapılarının ortaya çıkarılmasının önem taşıdığını söyledi.
Trabzon Çömlekçi’de ortaya çıkan bu su kanalı, Roma dönemi mühendislik anlayışını ve Trabzon’un tarihi dokusunu daha iyi anlamamıza olanak tanıyor. Yapılacak detaylı çalışmalarla kanalın tüm yönleri belgelenip korunacak ve gelecekte turizme kazandırılması planlanıyor.
