Günümüzde merkezi ısıtma sistemleri gelişmiş teknolojilerle donatılırken, geçmişte uygulanan bazı yöntemler hâlâ şaşkınlık uyandırıyor. Özellikle tarihi yapılarda karşılaşılan özgün çözümler, dönemin mimari ve mühendislik bilgisinin sanılandan çok daha ileri olduğunu ortaya koyuyor. Karadeniz’de yer alan köklü bir yerleşimde bulunan ve yaklaşık 120 yıl önce tasarlanan özel bir ısınma sistemi de bu örneklerden biri olarak dikkat çekiyor.
Giresun’un Zeytinlik Semtinde Korunan Asırlık Sistem
Söz konusu ısınma sistemi, Giresun’un merkez ilçesinde yer alan Çınarlar Mahallesi’ndeki Zeytinlik semtinde bulunan tescilli konaklarda yer alıyor. Giresun’un sivil mimari mirası açısından en değerli bölgelerinden biri olan Zeytinlik, geçmişte devlet görevlilerinin ve kentin ileri gelenlerinin yaşadığı yapılarıyla biliniyor. Bu konaklarda kullanılan ve halk arasında “peç” olarak adlandırılan ısınma düzenekleri, günümüzde aktif olarak kullanılmasa da bazı binalarda özgün haliyle korunuyor.
Tek Ateşle Tüm Binayı Isıtan Çift Yönlü Düzenek
Zeytinlik semtinde bir dönem hükümet konağı, karakol ve okul olarak kullanılan, günümüzde ise kütüphane olarak hizmet veren tarihi binada bu sistemin izleri net şekilde görülebiliyor. Duvarın içine gömülü olarak tasarlanan peç sistemi, çift yönlü yapısıyla öne çıkıyor. Ateş yalnızca tek bir odadan yakılıyor ancak sistemin arka yüzü bitişik odada dekoratif bir gövde şeklinde devam ediyor. Bu sayede odalar arkalı önlü aynı anda ısınabiliyor. Bacanın duvar içinden yükselerek üst katlara doğru ilerlemesi ise ısının katlar arasında dengeli biçimde dağılmasını sağlıyor.
4,85 Metrelik Tavanlara Rağmen Etkili Isınma
Tarihi konakların yaklaşık 4 metre 85 santimetreyi bulan tavan yüksekliği, ısınmayı zorlaştıran önemli bir unsur olarak biliniyor. Ancak bu sistem, yüksek hacimli mekânlar düşünülerek tasarlanmış. Meşe ve gürgen gibi yüksek kalorili odunlarla yakılan ateş, önce tavanı ısıtıyor, ardından sıcaklığın aşağıya doğru yayılması sağlanıyor. Aradan geçen yıllara rağmen duvarlarda çatlama ya da patlama izine rastlanmaması, sistemin ne kadar sağlam ve hesaplı kurulduğunu gösteriyor.
Döneminin Lüksü Olan Bir Konfor Anlayışı
Doğalgazlı sistemlerin yaygınlaşmasından önce Giresun’da özellikle Zeytinlik semtindeki konaklarda kullanılan bu ısınma düzenekleri, dönemin lüks ve konfor anlayışını yansıtıyordu. Bugün yalnızca mimari bir detay gibi görünse de bu sistemler, geçmişin akılcı ve uzun ömürlü çözümlerini günümüze taşıyan önemli bir miras olarak varlığını sürdürüyor.
