Türkiye’de milyonlarca vatandaşı ilgilendiren emeklilik sistemiyle ilgili Yargıtay’dan çıkan emsal niteliğindeki yeni karar, özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin dışında kalan bazı sigortalılar için yeniden umut yarattı. SGK kayıtlarında görünmeyen ancak geçmişte yapılan prim kesintilerine ilişkin değerlendirme, emeklilik başlangıç tarihinin geriye çekilebileceği ihtimalini gündeme taşıdı.
Eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş’ın değerlendirmelerine göre, Yargıtay’ın son kararı özellikle tarım ürünleri üzerinden yapılan prim kesintilerinin sisteme işlenmemesi durumunda dahi sigortalılık başlangıcının kabul edilebileceğini ortaya koyuyor.
Müstahsil Makbuzu Tartışması: Sigorta Başlangıcını Değiştiren Belge
Kararın temelini, geçmişte tarım ürünlerinin satışı sırasında düzenlenen müstahsil makbuzları oluşturuyor. Bu belgelerde ürün bedeli üzerinden yapılan prim kesintilerinin SGK’ya aktarılmaması durumunda bile, vatandaşın sigortalı olma iradesinin ortaya çıktığı kabul edildi.
Örnek olayda, 1994 yılında pamuk satışı yapan bir çiftçinin ürün bedelinden prim kesintisi yapılmasına rağmen Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından tescil işleminin gerçekleştirilmediği görüldü. Çiftçi, elindeki müstahsil makbuzunu delil olarak göstererek sigorta başlangıç tarihinin 1994 olarak kabul edilmesini talep etti.
Bu talep kabul edilirse, ilgili kişinin Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi kapsamında yaş şartı aranmadan emekli olabilmesi mümkün hale gelebilecekti.
Yerel Mahkeme: “Sosyal Güvenlik Hakkı Anayasal Bir Haktır”
Davanın ilk aşamasında yerel mahkeme, sosyal güvenlik hakkının anayasal güvence altında olduğuna dikkat çekerek önemli bir değerlendirme yaptı. Mahkeme, ürün satışından yapılan prim kesintisinin kişinin sigortalı olma iradesini açık şekilde ortaya koyduğunu belirtti.
Kararda ayrıca, SGK’nın bu tür kesintiler karşısında kişiyi resen tescil etme yükümlülüğünün bulunduğu ifade edildi. Yerel mahkeme bu gerekçelerle çiftçiyi haklı buldu ve sigorta başlangıç tarihinin geriye çekilebileceğine hükmetti.
İstinaf Süreci: SGK’ya Aktarılmayan Primler Gerekçe Gösterildi
Ancak SGK’nın karara itiraz etmesiyle dosya Bölge Adliye Mahkemesi’ne taşındı. İstinaf mahkemesi, kesilen primlerin SGK hesaplarına aktarılmadığını gerekçe göstererek yerel mahkeme kararını bozdu.
Bu aşamada tartışmanın temel noktası, prim kesintisinin yapılıp yapılmadığından çok, bu kesintinin SGK sistemine işlenip işlenmediği oldu. Bu durum, benzer durumda olan binlerce vatandaş için emeklilik hakkının risk altında olup olmadığı sorusunu da gündeme taşıdı.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’ndan Kritik Değerlendirme
Dosyanın Yargıtay’a taşınmasının ardından süreçte önemli bir dönüm noktası yaşandı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, istinaf mahkemesinin kararını “eksik inceleme” gerekçesiyle bozdu ve davayı yeniden değerlendirdi.
Kurulun kararında dikkat çeken en önemli husus, vatandaşın yapılan prim kesintisinin SGK’ya yatırılıp yatırılmadığını takip etmekle yükümlü olmadığı vurgusu oldu. Buna göre, prim kesintisini yapan veya SGK’ya aktarmayan işveren ya da kurumların sorumluluğu bulunduğu ifade edildi.
Ayrıca, denetim yükümlülüğünün de Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinde olduğu belirtilerek, sistemin işleyişindeki eksikliklerin vatandaşa yüklenemeyeceği kaydedildi.
Sigortalılık İradesi Esas Alındı
Kararda en kritik noktalardan biri de sigortalılık iradesine yapılan vurgu oldu. Yargıtay, ürün satışı sırasında prim kesintisini kabul eden vatandaşın sosyal güvenlik sistemine dahil olma iradesini açık şekilde ortaya koyduğunu değerlendirdi.
Bu nedenle, primin SGK kayıtlarına geçmemesinin sigorta tescilini engelleyen bir unsur olarak kabul edilemeyeceği ifade edildi. Bu yaklaşım, geçmişte benzer durumlar yaşayan vatandaşlar için emeklilik yolunu yeniden açabilecek nitelikte değerlendiriliyor.
EYT Dışında Kalanlara Yeni Bir Hukuki Kapı Açıldı
Kararın en çok dikkat çeken yönü ise Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar)) kapsamı dışında kalan bazı vatandaşları da ilgilendirmesi oldu.
Özellikle 8 Eylül 1999 öncesinde tarım ürünlerinden prim kesintisi yapılan ancak SGK tescili bulunmayan kişiler için bu kararın emsal teşkil edebileceği belirtiliyor. Uzmanlara göre, elinde müstahsil makbuzu bulunan çiftçiler ve tarım emekçileri, bu karar doğrultusunda sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekebilecek.
Yüzbinlerce Kişiye Emeklilik Umudu
Hukuk çevrelerinde yapılan değerlendirmelere göre, söz konusu emsal karar sayesinde geçmişte sigorta başlangıcı eksik ya da hiç yapılmamış birçok vatandaş için yeni bir hukuki yol açılmış durumda. Eğer benzer davalarda aynı yönde kararlar çıkarsa, daha önce EYT kapsamı dışında kalan çok sayıda kişi için emeklilik hakkı yeniden gündeme gelebilir.
Bu gelişme, özellikle tarım sektöründe çalışan ve geçmişte ürün satışları üzerinden prim kesintisi yapılan vatandaşlar açısından kritik bir dönüm noktası olarak görülüyor. Yargıtay’ın bu yaklaşımı, sosyal güvenlik sisteminde “vatandaşın iradesi” ilkesini öne çıkararak emeklilik davalarında yeni bir içtihat oluşturabilir.
