Ev işleri ve bakım sorumlulukları nedeniyle çalışma hayatına katılamayan kadınların sosyal güvenceye kavuşmasını amaçlayan kapsamlı kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisine sunuldu. Toplam 40 maddeden oluşan düzenleme; ev kadınlarının yanı sıra hasta, yaşlı ve engelli yakınına bakan kişiler ile ücret karşılığında ev hizmetlerinde çalışanları da kapsıyor.
Teklif yasalaşırsa ev içinde karşılıksız yürütülen bakım ve temizlik işleri sigortalılık süresine dâhil edilebilecek. Primlerin devlet tarafından karşılanması, geçmişte sigortasız geçirilen yılların borçlanılması ve ev emekçilerinin sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanması da planlanan düzenlemeler arasında yer alıyor.
Evdeki emek emeklilik hesabına katılacak
Kanun teklifinin en dikkat çekici maddelerinden biri, evde yürütülen karşılıksız emeğin sosyal güvenlik sistemi içinde değerlendirilmesini içeriyor. Buna göre temizlik, yemek ve bakım gibi sorumlulukları sürekli üstlenen kişilerin emek verdiği sürelerin sigortalılığa yansıtılması amaçlanıyor.
Düzenleme yalnızca emeklilik hakkıyla sınırlı kalmıyor. Evde hasta veya yaşlı yakınına bakan kişilere ücretsiz psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık verilmesi de teklif ediliyor. Bakım sorumluluğunun aile içinde tek bir kişinin üzerine bırakılmaması hedefleniyor.
Ev kadınlarının primlerini Hazine karşılayacak
Teklifin kabul edilmesi halinde ev kadınlarının emeklilik ve sağlık sigortası primleri Hazine tarafından ödenecek. Daha yüksek emekli aylığı almak isteyenler ise kendi imkânlarıyla ek prim yatırabilecek.
Sosyal güvencesi bulunmayan ev kadınlarının yanı sıra bakmakla yükümlü oldukları aile bireylerinin de genel sağlık sigortasından prim ödemeden yararlanabilmesi öngörülüyor. Böylece düzenli geliri bulunmadığı için sigorta sistemine katılamayan kişilere hem sağlık hem de emeklilik güvencesi sağlanması amaçlanıyor.
Geçmiş yıllara borçlanma imkânı
Teklif, yıllarca sigortasız şekilde ev işi ve bakım sorumluluğu üstlenen kişiler için borçlanma hakkı da getiriyor. Geçmişte sosyal güvenlik kaydı olmadan geçirilen süreler, belirlenen şartların karşılanması durumunda emeklilik hesabına eklenebilecek.
Borçlanmanın maliyeti, başvuru koşulları ve hangi süreleri kapsayacağı ise teklif yasalaştıktan sonra hazırlanacak uygulama düzenlemeleriyle kesinleşecek. Mevcut aşamada bu haklar için herhangi bir başvuru alınmıyor.
Bakım verenlere yılda 30 gün dinlenme hakkı
Sürekli bakım sağlayan kişilerin dinlenebilmesi için kamu destekli geçici bakım hizmeti sunulması planlanıyor. “Mola bakımı” olarak tanımlanan sistem kapsamında bakım verilen kişinin ihtiyaçları belirli süreyle kamu tarafından karşılanacak.
Bakım veren kişiye yılda en az 30 gün dinlenme hakkı tanınması, bu süreçte aldığı maaş veya sosyal yardımın kesilmemesi öngörülüyor. Evde bakım yardımı değerlendirilirken yalnızca hane gelirine değil, bakım ihtiyacının ağırlığına da bakılması hedefleniyor.
Ev işçileri İş Kanunu kapsamına alınacak
Başka evlerde ücret karşılığında temizlik veya bakım hizmeti veren kişilerin İş Kanunu güvencesine alınması da teklifin önemli başlıkları arasında bulunuyor. Düzenleme kabul edilirse ev işçileri kıdem tazminatı, ücretli izin ve güvenli çalışma şartları gibi haklardan yararlanabilecek.
Aynı evde 30 günden uzun süren çalışmalarda yazılı sözleşme yapılması zorunlu olacak. Ev sahibine de pencere silme sırasında yüksekten düşme veya kimyasal ürünlerden kaynaklanan risklere karşı koruyucu önlem alma sorumluluğu verilecek.
Düzenleme henüz yürürlüğe girmedi
Ev kadınlarına emeklilik yolunu açmayı amaçlayan düzenleme şimdilik kanun teklifi aşamasında bulunuyor. Teklifin ilgili komisyonlarda görüşülmesi, TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesi ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
Bu süreçte maddelerin değiştirilmesi veya tekliften çıkarılması mümkün. Dolayısıyla emeklilik yaşı, borçlanma bedeli ve başvuru şartları gibi ayrıntılar ancak düzenleme yasalaştığında kesinlik kazanacak.
