Petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş, akaryakıt tarafında yeni bir maliyet baskısı oluşturunca gözler bu kez “eşel mobil” ihtimaline çevrildi. Son dönemde artan dalgalanmanın sürücüye doğrudan zam olarak yansımasını sınırlamak için vergi tarafında bir ayarlama yapılıp yapılmayacağı konuşuluyor. Bu çerçevede Hazine ve Maliye Bakanlığının etki analizi çalışması başlattığı belirtiliyor. Çalışmanın sonucuna göre nasıl bir yol izleneceğine karar verilecek.
Bu başlık özellikle şu yüzden dikkat çekiyor: Eğer eşel mobil benzeri bir uygulama devreye alınırsa, fiyat artışının bir kısmı pompaya yansımadan ÖTV üzerinden dengelenebilir. Yani devlet, artışları tüketiciye daha az hissettirmek için vergi gelirinden belli ölçüde feragat etmeyi göze alabilir.
Mehmet Şimşek başkanlığında toplanan FİK sonrası, piyasaların sağlıklı işleyişinin sürdürülmesi ve savaşın negatif etkilerinin azaltılması için her türlü tedbirin alınacağı açıklanmıştı. Açıklamada şöyle denilmişti:
"Komite, Türkiye ekonomisinin güçlenen makro temelleri, artan rezervler ve sıkı politika duruşu sayesinde dışsal şoklara karşı önemli ölçüde dirençli olduğunu değerlendirmiştir. Finansal sistemin sağlam sermaye yapısı ve yeterli likidite tamponlarıyla bu tür riskleri yönetebilecek kapasitede olduğunu teyit etmiştir. Piyasaların sağlıklı işleyişinin sürdürülmesi ve olası negatif etkilerin sınırlandırılması amacıyla gerekli tüm tedbirlerin hazır olduğunu ve gerektiğinde kararlılıkla uygulanacağını vurgulamıştır. Komite, gelişmeleri yakından izlemeye devam edecektir."
Eşel mobil nedir, sürücüye nasıl yansır?
Eşel mobil, akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların enflasyon üzerindeki etkisini azaltmak için kullanılan bir yöntem olarak biliniyor. Mantığı basit: Uluslararası petrol fiyatı veya kur yükseldiğinde pompa fiyatı artmasın diye ÖTV’de indirime gidiliyor, böylece zam baskısı bir süreliğine törpüleniyor. Örneğin maliyet kaynaklı küçük bir artış oluştuğunda, aynı tutarda ÖTV düşürülerek tabelanın sabit kalması hedeflenebiliyor.
Sonraki dönemde fiyatlar gerilerse bu kez ÖTV yeniden artırılarak, daha önce vazgeçilen vergi gelirinin bir kısmı telafi edilebiliyor. Türkiye’de bu sistemin 2021’in son çeyreğinde döviz kurundaki artışlarla birlikte akaryakıt ürünlerinde kaldırıldığı bilgisi hatırlatılıyor.
