Lise ve üniversite tercih döneminde öğrencilerin kararlarını yalnızca puan ve sıralamaya göre değil, mezuniyet sonrasındaki çalışma hayatını da dikkate alarak verebilmeleri için önemli bir dijital hizmet kullanıma sunuldu. Danışman Bilgi Sistemi, kısa adıyla DABİS, İŞKUR Mobil uygulaması üzerinden öğrencilerin, velilerin ve mezunların doğrudan erişimine açıldı.
Yeni uygulama; LGS’ye giren yaklaşık 1 milyon öğrenci ile YKS’ye katılan yaklaşık 2,5 milyon adayı yakından ilgilendiriyor. Böylece toplamda yaklaşık 3,5 milyon genç, tercih etmeyi düşündüğü mesleki alanların ve üniversite bölümlerinin iş gücü piyasasındaki karşılığını inceleyebilecek.
DABİS, öğrencilere “Hangi bölüme puanım yetiyor?” sorusunun yanında “Bu bölümden mezun olduğumda nasıl bir çalışma hayatıyla karşılaşabilirim?” sorusuna da yanıt arama imkânı sağlıyor. Sistem, öğrencinin yerine tercih yapmıyor ancak eğitim ve kariyer kararlarının daha fazla bilgiye dayanmasına katkı sunuyor.
Bölüm ve meslek seçiminde iş gücü verileri kullanılacak
DABİS daha önce İŞKUR İş ve Meslek Danışmanları ile Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yapan rehber öğretmenler tarafından kullanılıyordu. Sistemin İŞKUR Mobil uygulamasına taşınmasıyla birlikte veriler artık öğrenciler ve veliler tarafından da doğrudan incelenebilecek.
Kullanıcılar, mesleki eğitim alanları ile ön lisans ve lisans programlarına ilişkin çok sayıda göstergeye ulaşabilecek. Farklı üniversiteler, bölümler ve mesleki alanlar karşılaştırılarak mezunların iş bulma süreleri, istihdam oranları ve çalışma hayatındaki hareketliliği görülebilecek.
Bu yönüyle sistem, yalnızca üniversite veya lise programlarının isimlerini sıralayan bir tercih ekranı olmaktan ayrılıyor. Öğrenciler, ilgilendikleri eğitimin mezuniyet sonrasındaki olası karşılığını daha geniş bir çerçevede değerlendirme fırsatı buluyor.
DABİS’te hangi bilgiler yer alıyor?
Danışman Bilgi Sistemi’nde mesleki alan tercih edecek öğrenciler için 14, üniversite bölümü araştıran kullanıcılar için ise 15 ayrı gösterge bulunuyor.
Sistemde yer alan başlıca veriler arasında istihdam oranı, ilk iş bulma süresi, ücret dağılımı, çalışılan ortalama iş yeri sayısı, iş yerindeki çalışma süresi, girişimcilik oranı, girişimlerin faaliyetlerini sürdürme süresi ve akademide çalışma oranı bulunuyor.
Mezunların hangi sektörlerde yoğunlaştığı ve daha çok hangi büyüklükteki işletmelerde çalıştığı da sistem üzerinden incelenebiliyor. Böylece bir bölümün mezunlarının yalnızca işe girip girmediği değil, çalışma hayatında nasıl bir yol izlediği de anlaşılabiliyor.
DABİS’te mesleki alanlara ilişkin bölgesel istihdam göstergeleri de yer alıyor. Bu veri sayesinde öğrenciler, belirli bir alandan mezun olanların eğitim aldıkları ilde iş bulup bulamadıklarını inceleyebiliyor.
Özellikle yaşadığı şehirden ayrılmayı düşünmeyen öğrenciler açısından bölgesel istihdam verileri tercih sürecinde önemli bir ölçüt hâline gelebilir. Bir mesleğin ülke genelinde yüksek istihdam sağlaması, her şehirde aynı iş imkânlarının bulunduğu anlamına gelmeyebiliyor.
İlk iş bulma süresi ayrıntılı biçimde gösteriliyor
Tercih döneminde öğrenciler ve ailelerin en çok merak ettiği konulardan biri, mezuniyetin ardından iş bulmanın ne kadar sürdüğü oluyor. DABİS, bu soruya tek bir ortalama sayı vermek yerine mezunların çalışma hayatına geçiş süreçlerini farklı zaman aralıklarıyla gösteriyor.
Mezuniyet tarihinden önceki altı ay içinde çalışmaya başlayanlar ayrı bir grupta değerlendiriliyor. Mezuniyetten sonraki ilk altı ayda iş bulanlar, altı ile on iki ay arasında çalışma hayatına katılanlar ve iş bulması on iki aydan uzun sürenler de ayrı ayrı gösteriliyor.
Bu dağılım, öğrencilerin bölümleri daha sağlıklı karşılaştırmasına yardımcı oluyor. Örneğin iki farklı bölümün istihdam oranı birbirine yakın olsa bile mezunlarının ilk işe ulaşma süreleri arasında önemli farklar bulunabiliyor.
Ancak iş bulma süresinin tek başına bölümün iyi ya da kötü olduğunu göstermediğini unutmamak gerekiyor. Mezunun yabancı dil seviyesi, staj deneyimi, teknik becerileri, yaşadığı şehir, iş arama yöntemleri ve ekonomik koşullar da bu süreyi etkileyebiliyor.
Ücret dağılımı ve kariyer hareketliliği karşılaştırılabilecek
DABİS’in dikkat çeken özelliklerinden biri de mezunların ücret dağılımlarına ilişkin genel bir görünüm sunması. Kullanıcılar, tercih etmeyi düşündükleri bölüm veya mesleki alandan mezun olanların çalışma hayatındaki ücret düzeylerini karşılaştırabilecek.
Sistem yalnızca ilk işe giriş sürecini değil, mezunların kariyer boyunca kaç farklı iş yerinde çalıştığını da gösteriyor. Bir iş yerinde ortalama ne kadar süre kaldıkları, iş değiştirdikten sonra yeni bir işe ne kadar zamanda geçtikleri ve çalışma hayatındaki devamlılıkları incelenebiliyor.
Bu bilgiler, bir alandaki istihdamın ne kadar istikrarlı olduğu konusunda fikir verebilir. Mezunların sık iş değiştirmesi her zaman olumsuz bir durum anlamına gelmeyebilir. Bazı sektörlerde iş değişikliği, daha iyi ücret ve kariyer fırsatlarına geçişin doğal bir parçası olabiliyor.
Bu nedenle öğrencilerin DABİS’teki göstergeleri tek başına değil, birbirleriyle bağlantılı şekilde değerlendirmesi önem taşıyor. İstihdam oranı, iş bulma süresi, ücret dağılımı ve çalışma devamlılığı birlikte incelendiğinde daha anlamlı bir tablo oluşuyor.
Girişimcilik ve akademik kariyer verileri de sistemde
Üniversite bölümlerini araştıran öğrenciler, mezunların girişimcilik eğilimlerine ilişkin verilere de ulaşabilecek. Mezuniyet öncesindeki altı aylık dönem ile mezuniyet sonrasındaki çalışma hayatında kendi girişimini kuranların oranı, üniversite ve bölüm bazında hesaplanıyor.
Kurulan girişimlerin faaliyetlerini ortalama ne kadar süre devam ettirdiği de DABİS üzerinden incelenebiliyor. Bu gösterge, kendi işini kurmayı planlayan öğrenciler için bölüm seçiminde farklı bir bakış açısı sunuyor.
Akademik kariyer hedefleyen adaylar ise ilgili bölüm mezunlarının akademide çalışma oranını görebiliyor. Böylece bir programın özel sektör, kamu, girişimcilik ve akademik yaşam açısından sunduğu farklı kariyer yolları karşılaştırılabiliyor.
Veriler farklı kamu kurumlarından derleniyor
DABİS’teki göstergeler, farklı kamu kurumlarından alınan eğitim ve çalışma hayatı bilgilerinin anonimleştirilerek analiz edilmesine dayanıyor. Sistemin veri altyapısında Yükseköğretim Kurulu ve Millî Eğitim Bakanlığından alınan mezun bilgileri ile Sosyal Güvenlik Kurumunun 2010-2024 dönemine ait çalışan kayıtları kullanılıyor.
Kişisel bilgiler kullanıcılarla paylaşılmıyor. Veriler, belirli metodolojik kurallar çerçevesinde toplulaştırılarak bölüm, üniversite ve mesleki alan bazında iş gücü piyasası göstergelerine dönüştürülüyor.
Bu yöntem sayesinde sistemde yalnızca anlık ilanlar veya kısa süreli piyasa hareketleri değil, mezunların uzun yıllara yayılan çalışma deneyimleri incelenebiliyor. Öğrenciler de tercihlerine ilişkin daha geniş bir zaman aralığını değerlendirme fırsatı buluyor.
DABİS iş ve maaş garantisi vermiyor
DABİS’in öğrencinin yerine karar veren veya belirli bir bölüm için kesin iş garantisi sunan bir sistem olmadığı özellikle belirtiliyor. Platformdaki göstergeler, geçmiş yıllarda mezun olmuş kişilerin toplulaştırılmış verilerinden oluşturuluyor.
Bir bölümün geçmiş dönemde yüksek istihdam oranına sahip olması, her mezunun aynı sürede iş bulacağı anlamına gelmiyor. Ekonomideki değişimler, sektörlerin ihtiyaçları, teknolojik dönüşüm, bireysel yetkinlikler ve bölgesel koşullar kariyer sonuçlarını değiştirebiliyor.
Benzer şekilde ücret verileri de her mezunun elde edeceği kesin kazancı göstermiyor. Deneyim, yabancı dil bilgisi, uzmanlık, şehir, iş yeri büyüklüğü ve çalışılan sektör ücretler üzerinde belirleyici olabiliyor.
Bu nedenle DABİS’in sunduğu bilgiler; öğrencinin ilgi alanı, yetenekleri, başarı durumu ve kişisel hedefleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Sistem, kararın yerini almak yerine karar sürecini daha bilinçli hâle getiren bir rehber olarak kullanılmalıdır.
Öğrenci ve veliler DABİS’e nasıl erişecek?
DABİS’i kullanmak isteyen öğrencilerin ve velilerin öncelikle İŞKUR Mobil uygulamasını telefonlarına indirmesi gerekiyor. Uygulamaya Android ve iOS işletim sistemlerinin uygulama mağazaları üzerinden ulaşılabiliyor.
Uygulamada profil oluşturulmasının ardından Danışman Bilgi Sistemi bölümüne giriş yapılabiliyor. Meslek liselerindeki alanları incelemek isteyen kullanıcıların “Ortaöğretim”, ön lisans ve lisans programlarını araştıranların ise “Yükseköğretim” sekmesini seçmesi gerekiyor.
Kullanıcılar daha sonra ilgilendikleri alan, üniversite veya bölümleri belirleyerek göstergeleri inceleyebiliyor ve farklı seçenekleri karşılaştırabiliyor.
Dijital sistemin yanında yüz yüze danışmanlık hizmetleri de devam ediyor. İŞKUR İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezlerinde görev yapan İş ve Meslek Danışmanları, tercih döneminde öğrencilere ve velilere bireysel kariyer danışmanlığı sunmayı sürdürüyor.
2020 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı koordinasyonunda yürütülen DABİS, Temmuz 2025’te İŞKUR’a devredildi. Sistem, 81 ildeki İŞKUR danışmanları ve MEB’e bağlı rehber öğretmenler tarafından kullanılmaya devam ederken, mobil uygulama ile artık öğrencilerin, velilerin ve mezunların da doğrudan erişebildiği kapsamlı bir kariyer bilgi platformuna dönüştü.
