Kastamonu’nun Taşköprü ilçesi, yalnızca Pompeiopolis Antik Kenti ile değil, kırsalındaki binlerce yıllık arkeolojik mirasla da dikkat çekiyor. İlçe merkezine yaklaşık 17 kilometre uzaklıktaki Donalar Köyü’nde bulunan Donalar Kaya Mezarı, mimarisi ve kaya yüzeyine işlenen hayvan figürleriyle Anadolu’daki benzerlerinden ayrılıyor.
Müstakil ve yüksek bir kaya kütlesine oyulan mezarın Paflagonya dönemine ait olduğu değerlendiriliyor. Yapının mimari özellikleri M.Ö. 7. yüzyıla kadar uzanan erken bir geleneğe işaret ederken, kabartmalarındaki sanat özellikleri nedeniyle M.Ö. 5. yüzyıl çevresinde de değerlendirilen unsurlar bulunuyor. Bu yönüyle mezar, Paflagonya’da farklı kültürlerin izlerinin bir arada okunabildiği önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor.
Kaya yüzeyinde dikkat çeken hayvan figürleri
Yerden yaklaşık 10 metre yükseklikte bulunan mezarın ön bölümünde iki kalın sütunun taşıdığı bir revak bulunuyor. Yapının içerisinde iki mezar odası yer alırken, büyük odada biri daha sade, diğeri ayakları özenle biçimlendirilmiş iki ölü sediri bulunuyor.
Donalar Kaya Mezarı’nı asıl farklılaştıran unsur ise cephesindeki kabartmalar. Alınlığın üst kısmında büyük bir kartal, altında karşılıklı hayvan figürleri ve cephenin iki tarafında kanatlı, boynuzlu aslan-griffonlar bulunuyor. Özellikle griffon betimlemesinin bölgede bu mezara özgü olması, yapının arkeolojik değerini daha da artırıyor.
Sol tarafta tamamlanmadan bırakıldığı anlaşılan bir boğa figürü yer alırken, karşı bölümde yatan bir aslan ile farklı özelliklere sahip başka bir hayvan tasviri dikkat çekiyor.
Herakles ve Nemea Aslanı sahnesi dikkat çekiyor
Mezarın en etkileyici kabartmalarından biri, alınlık içerisindeki mücadele sahnesi. Bu kompozisyonun, Yunan mitolojisinin en bilinen anlatılarından Herakles’in Nemea Aslanı ile mücadelesini betimlediği değerlendiriliyor.
Donalar’daki kabartmalarda Yunan, Pers ve Anadolu sanat geleneklerinin izlerinin bir arada bulunması, bölgenin geçmişte farklı kültürlerin etkisi altında kaldığını gösteren önemli ayrıntılar arasında yer alıyor.
Mezarın sütunlarının kalın ve güçlü yapısı, geniş yüzey süslemeleri ve hayvan figürleri de Donalar’ı Paflagonya bölgesindeki erken dönem kaya mezarları arasında özel bir konuma taşıyor.
Paflagonya beylerinin gücünü yansıtan bir yapı
Donalar Kaya Mezarı’nın yalnızca bir mezar yapısı olmadığı, çevresindeki merdivenli tüneller, kale izleri ve kaya altındaki yerleşim alanıyla daha geniş bir tarihi bütünün parçası olduğu değerlendiriliyor.
Zengin kabartmaları ve anıtsal görünümü nedeniyle yapının, dönemin Paflagonyalı yöneticilerinin güç ve statüsünü yansıtan bir eser olduğu düşünülüyor. Aradan yaklaşık 2 bin 700 yıl geçmesine rağmen ayakta kalan Donalar Kaya Mezarı, bugün Taşköprü’nün en dikkat çekici tarihi miraslarından biri olmayı sürdürüyor.
