Türkiye’de sigara ve diğer tütün ürünlerine yönelik yeni bir düzenleme üzerinde çalışılıyor. Sağlık Bakanlığının hazırlık yaptığı yasa taslağında, sigaranın yol açtığı hastalıkların sağlık sistemi üzerindeki ekonomik yükünün bir bölümünün doğrudan tütün endüstrisinden karşılanmasını sağlayacak yeni bir model değerlendiriliyor.
Çalışma yalnızca klasik sigaraları değil; tütün mamulleri, elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerini de kapsıyor. Taslağın önemli başlıklarından biri ise “sağlık fonu” olarak değerlendirilen ek vergi uygulaması. Model hazırlanırken Filipinler’de 2012 yılında hayata geçirilen sistemin örnekler arasında bulunduğu belirtiliyor.
Sigara kaynaklı sağlık giderleri için yeni model
Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder’in aktardığı bilgilere göre üzerinde çalışılan düzenlemede, tütün kullanımının neden olduğu hastalıkların oluşturduğu maliyetin sektöre daha fazla yansıtılması amaçlanıyor.
Planlanan sistemde tütün ürünlerinden alınacak ilave kaynağın doğrudan sağlık alanında değerlendirilmesi fikri öne çıkıyor. Böyle bir uygulamanın hayata geçirilmesi halinde elde edilecek gelirin hastalıkların tedavisinin yanı sıra koruyucu sağlık hizmetleri, sigara bırakma programları ve bağımlılıkla mücadele çalışmalarında kullanılması gündemde.
Taslakta çocukların, gençlerin ve sigara kullanmayan kişilerin tütün ürünlerinin etkilerinden korunmasına yönelik farklı düzenlemelerin de bulunması bekleniyor.
Filipinler modeli örnek alınıyor
Yeni sistem için incelenen ülkelerin başında Filipinler geliyor. Ülkede 2012 yılında yapılan vergi reformuyla tütün ve alkollü ürünlerden alınan vergiler artırıldı ve elde edilen kaynağın önemli bölümü sağlık hizmetlerine yönlendirildi.
Prof. Dr. Ergüder, benzer modellerin yalnızca Filipinler ile sınırlı olmadığını, farklı ülkelerde tütün ürünlerinden sağlanan vergi gelirlerinin sağlık sistemine veya bağımlılıkla mücadele programlarına aktarıldığını belirtiyor.
Tayland ve Brezilya’da da benzer uygulamaların bulunduğu ifade edilirken, İsviçre’de sigara paketlerinden alınan belirli bir tutarın Tütün Önleme Fonu’na yönlendirildiği belirtiliyor. Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama gibi ülkelerde ise tütün vergilerinden ayrılan belirli payların bağımlılık tedavileri ve sağlık kuruluşlarında kullanıldığı aktarılıyor.
Yeni vergi henüz kesinleşmedi
Üzerinde çalışılan modelin yürürlüğe girmiş bir düzenleme olmadığına dikkat etmek gerekiyor. Yeni sağlık vergisinin kapsamı, oranı ve nasıl uygulanacağı yasa taslağının tamamlanmasıyla netleşecek.
Çalışmanın yasalaşması halinde Türkiye’de tütünle mücadelede vergilendirme sistemine yeni bir başlık eklenmiş olacak. Düzenlemenin temelinde ise sigara kullanımını azaltmanın yanı sıra tütün kaynaklı sağlık harcamalarının finansmanında sektörden daha fazla katkı alınması hedefi bulunuyor.
