Küresel piyasalarda şeker fiyatları, üretimde yaşanan düşüşler ve ihracat kısıtlamalarının etkisiyle hızlı bir yükseliş gösterdi. Dünyanın önde gelen şeker üreticisi ülkelerinde olumsuz hava koşullarının hasadı sekteye uğratması, biyoyakıt üretimine yönelik talebin artması ve Hindistan'ın ihracatı sınırlandırması küresel arz endişelerini güçlendirdi. Yaşanan gelişmeler sonucunda ham şekerin ton fiyatı yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 25 değer kazanarak 450 doların üzerine çıktı. Böylece şeker fiyatları son iki yılın en yüksek seviyesini gördü.
Kredi sigortası kuruluşu Coface tarafından hazırlanan değerlendirmede, şeker piyasasındaki yükselişin arkasında birden fazla faktörün bulunduğuna dikkat çekildi. Diğer tarım ürünlerinde düşüş yaşanırken şeker fiyatlarının yükselişini sürdürmesi, küresel piyasadaki arz-talep dengesinin değiştiğini ortaya koydu.
Küresel Şeker Üretiminde Açık Beklentisi Güçleniyor
Uluslararası Şeker Örgütü'nün tahminlerine göre, önceki üretim sezonunda 1,1 milyon ton arz fazlası veren dünya şeker piyasasında 2026/2027 sezonunda yaklaşık 200 bin tonluk üretim açığı meydana gelebilir. Ancak büyük üretici ülkelerdeki olumsuz gelişmelerin devam etmesi durumunda bu açığın daha yüksek seviyelere ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Dünya şeker üretiminin yaklaşık yüzde 23,5'ini karşılayan Brezilya'da özellikle eylül ve ekim aylarının başında etkili olan yoğun yağışlar, hasat çalışmalarını olumsuz etkiledi. Ülkenin şeker kamışı üretiminin büyük bölümünün gerçekleştirildiği Orta-Güney bölgesinde yaşanan aksaklıklar, üretim miktarına da yansıdı.
Şeker kamışındaki şeker oranının düşmesiyle birlikte mart-eylül döneminde işlenen kamış miktarı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9 azalarak 510 milyon tona geriledi.
Hindistan ve Tayland'da Üretim Kaybı Riski
Küresel şeker piyasasının önemli aktörlerinden Hindistan'da da üretim beklentileri zayıfladı. Dünya şeker üretiminin yaklaşık yüzde 16'sını gerçekleştiren ülkede, haziran-eylül dönemindeki muson yağışlarının normal seviyelerin yüzde 12,6 altında kalması tarımsal verimlilik açısından endişelere neden oldu.
Brezilya'nın ardından dünyanın önemli şeker üreticileri arasında yer alan Tayland'da ise üretimin yüzde 17 düşerek 10 milyon tonun altına inmesi bekleniyor. Avrupa Birliği'nde de yaz aylarında yaşanan aşırı sıcaklıkların şeker pancarı üretimini olumsuz etkilediği belirtiliyor. Bu nedenle AB'nin şeker üretiminin yüzde 20 azalarak 13,5 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor.
Üretici ülkelerdeki hava koşullarının yanı sıra El Niño kaynaklı olumsuz etkilerin de devam etmesi bekleniyor. Mevcut tahminler, bu etkilerin en az 2027 yılının ilk çeyreğine kadar hissedilebileceğine işaret ediyor.
Şeker Kamışı Biyoyakıt Üretimine Yöneliyor
Şeker fiyatlarındaki yükselişin bir diğer önemli nedeni ise şeker kamışının giderek daha fazla etanol üretiminde kullanılması. Özellikle Brezilya ve Hindistan, petrol ürünlerine olan dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla benzin içerisindeki etanol oranlarını artırmaya yönelik politikalar izliyor.
Petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş de biyoyakıt üretimini daha cazip hale getiriyor. Bu durum, şeker üretiminde kullanılabilecek ham maddenin bir bölümünün yakıt sektörüne yönlendirilmesine neden oluyor.
Brezilya, temmuz ayında zorunlu etanol karışım oranını yüzde 30'dan yüzde 32'ye yükseltti. Ocak 2027'ye kadar geçerli olacak bu uygulamanın şeker piyasasındaki arz üzerinde etkili olması bekleniyor. Hindistan ise 2030 yılı için belirlediği yüzde 20 etanol karışım hedefine 2025 yılında ulaştı.
Brezilya'nın Orta-Güney bölgesinde sezonun ilk beş ayında şeker üretimine ayrılan şeker kamışının payı da geriledi. Geçen yıl yaklaşık yüzde 53 seviyesinde bulunan bu oran, mevcut sezonda yüzde 47'nin altına düştü.
Ekim ayının ortası itibarıyla Brezilya'da şeker üretimi önceki sezonun aynı dönemine kıyasla yüzde 14,6 azalırken etanol üretimi yüzde 4,3 arttı. Şeker fiyatlarının yükselmesi üreticilerin ilerleyen dönemde yeniden şeker üretimine ağırlık vermesini sağlayabilir. Ancak mevcut üretim kayıplarının kısa sürede telafi edilmesi beklenmiyor.
Hindistan'ın İhracat Kararı Küresel Piyasayı Etkiledi
Dünya şeker ticaretinde önemli bir konuma sahip olan Hindistan'ın ihracat politikası da fiyat artışında belirleyici rol oynadı. 2023 yılına kadar dünyanın en büyük ikinci şeker ihracatçısı olan ülke, iç piyasadaki arzı güvence altına almak amacıyla dış satımını aşamalı olarak azalttı.
Mayıs 2026'da ihracatın neredeyse tamamen durdurulması, uluslararası piyasalarda arz endişelerini daha da artırdı. Hindistan yönetimi, 31 Ekim'e kadar 1 milyon ton ham şeker ithalatına izin veren bir tarife kontenjanı oluştururken 1 Kasım itibarıyla şeker kamışının etanol üretiminde kullanılmasına yönelik yasağı devreye aldı.
Bu politikalarla 2026/2027 sezonunda ülke içindeki şeker tüketiminin 28 milyon ton seviyesinde karşılanması hedefleniyor. Yaklaşık 31 milyon tonluk üretimin 3 milyon tonluk bölümünün daha önce etanol üretimine ayrılması da iç piyasadaki arz planlamasının önemini artırıyor.
Brezilya'nın Küresel Şeker Ticaretindeki Önemi Artıyor
Hindistan'ın ihracatı sınırlandırmasıyla birlikte küresel şeker ticaretinde Brezilya'nın ağırlığı daha da belirgin hale geldi. Dünya şeker ihracatının yaklaşık yüzde 55'ini tek başına gerçekleştiren Brezilya, uluslararası piyasaların en önemli tedarik kaynaklarından biri konumunda bulunuyor.
Coface'ın değerlendirmesine göre, küresel ticaretin büyük ölçüde Brezilya'nın üretimine bağlı hale gelmesi piyasadaki kırılganlığı artırıyor. Ülkede yaşanabilecek yeni hava koşulu kaynaklı üretim kayıpları veya hasat sorunları, dünya genelinde şeker arzını doğrudan etkileyebilir.
Şeker Fiyatlarında Yükseliş Devam Edecek mi?
Küresel şeker piyasasında önümüzdeki dönemin seyrini üretici ülkelerdeki hava koşulları, etanol talebi ve ihracat politikaları belirleyecek. Özellikle Brezilya'daki üretim miktarı ve Hindistan'ın dış ticaret kararları fiyatların yönü açısından yakından takip edilecek.
Üretim kayıplarının devam etmesi ve şeker kamışının biyoyakıt sektörüne yönlendirilmesi, arz üzerindeki baskıyı artırabilecek gelişmeler arasında bulunuyor. Bu koşullar altında küresel piyasada fiyatların yüksek seviyelerde kalma ihtimali güçleniyor.
Ham şekerin ton fiyatının 450 doların üzerine çıkarak son iki yılın zirvesine ulaşması, piyasadaki dengesizliğin boyutunu gözler önüne seriyor. Önümüzdeki aylarda üretim ve ihracat tarafında yaşanacak gelişmeler, yalnızca uluslararası şeker ticaretini değil, şeker kullanan gıda ve içecek sektörlerinin maliyetlerini de yakından etkileyebilir.
