Emeklilik için gerekli primlerini tamamlamasına rağmen yaşını bekleyen çalışanlara yönelik kanun teklifi, emeklilik koşullarına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. TBMM’ye sunularak Plan ve Bütçe Komisyonuna gönderilen teklif, 8 Eylül 1999’dan sonra ilk kez sigortalı olanların belirli şartlarla yaş koşulu aranmadan emekli olabilmesini amaçlıyor. Üç maddelik metin henüz yasalaşmış değil. Bu nedenle çalışanlar açısından yürürlüğe girmiş yeni bir emeklilik hakkı bulunmuyor.
Teklifin merkezinde yaş şartının kaldırılması var
Kademeli emeklilik tartışmaları kapsamında gündeme gelen teklifin temelinde, sigortalılık ve hizmet süresiyle gerekli prim gününü tamamlayan kişilere aylık bağlanması yer alıyor. Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş’ın aktardığı düzenleme, diğer şartları yerine getirdiği hâlde yalnızca yaş nedeniyle emekli olamayan çalışanları kapsıyor.
Teklifte, bu durumdaki kişilerin yazılı başvuruyla yaşlılık aylığı alabilmesi öngörülüyor. Dolayısıyla önerilen değişiklik, prim veya hizmet şartlarının kaldırılmasını içermiyor. Emeklilik için yaş dışındaki yükümlülüklerin eksiksiz karşılanması gerekiyor. Başvuru imkânı ise ancak teklifin yasalaşması durumunda doğabilecek.
Hangi sigortalılar düzenleme kapsamında?
Metinde, ilk sigortalılığı 8 Eylül 1999 tarihinden sonra başlayan çalışanlar esas alınıyor. SSK, Bağ-Kur, Tarım SSK ve Emekli Sandığı kapsamındaki sigortalılar, teklifin hitap ettiği gruplar arasında sıralanıyor.
Bu kapsamda bulunan kişilerin kendi statüleri için gereken sigortalılık süresini, hizmet süresini ve prim gün sayısını tamamlamış olması isteniyor. Teklif kabul edilirse yaşını bekleyen bu çalışanlar için emeklilik yolu açılabilecek. Ancak yalnızca belirtilen tarihten sonra sigortalı olmak, önerilen haktan yararlanmak için tek başına yeterli olmayacak.
EYT sonrasında oluşan fark gerekçeye yansıdı
2023 yılında hayata geçirilen EYT düzenlemesinin ardından kapsam dışında kalan çalışanların talepleri sürüyor. Teklifin gerekçesinde, çalışma hayatına birbirine yakın tarihlerde başlayan kişiler arasında sigorta başlangıcı nedeniyle ortaya çıkan emeklilik farklarına dikkat çekiliyor.
Aktarılan değerlendirmelerde, başlangıç tarihindeki birkaç günlük veya aylık farkın emeklilik yaşında 17 ila 24 yıla ulaşabilen farklılıklara neden olabildiği belirtiliyor. Primlerini tamamlayanların uzun süre beklemesi ve ilerleyen yaşlarda iş bulmakta zorlanması da düzenleme ihtiyacının gerekçeleri arasında gösteriliyor.
Emekliliğin ödenen primlerin ve çalışma hayatında verilen emeğin karşılığı olduğu yaklaşımı, teklifin dayanaklarından birini oluşturuyor. Amaç, gerekli hizmeti tamamlayan ancak yaş koşuluna takılan kişilerin sosyal güvenceye erişimini sağlamak olarak ifade ediliyor.
Üç maddelik metin ne getiriyor?
İlk maddeyle, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na “Geçici Madde 113” eklenmesi öneriliyor. Yaş şartı aranmadan aylık bağlanmasına ilişkin kapsam ve koşullar bu maddede düzenleniyor.
İkinci madde, kanunun kabul edilmesi hâlinde Resmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girmesini öngörüyor. Üçüncü madde ise kanun hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesini içeriyor.
Emeklilik şartları henüz değişmedi
Muhalefetin sunduğu teklif, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonundaki değerlendirme sürecini bekliyor. Meclise sunulmuş olması, düzenlemenin kabul edildiği veya başvuruların başladığı anlamına gelmiyor.
Yaş şartının kaldırılmasına yönelik önerinin uygulanabilmesi için yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor. Bu aşamada söz konusu metin, çalışanlara tanınmış kesinleşmiş bir haktan ziyade, emeklilik koşullarını değiştirmeyi amaçlayan bir kanun teklifi niteliğinde bulunuyor.
