Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı Prof. Dr. İslam Saruhan, adli entomoloji biliminin suç araştırmalarında önemli rol oynadığını belirterek, böceklerden elde edilen veriler sayesinde ölüm zamanı, cesedin taşınıp taşınmadığı ve bazı suç unsurlarının ortaya çıkarılabildiğini söyledi.
Adli Entomoloji Suç Araştırmalarında Kullanılıyor
OMÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı Prof. Dr. İslam Saruhan, adli entomoloji alanında yürütülen çalışmalar ve böceklerin adli vakalardaki rolüne ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Böceklerin biyolojisi, davranışları ve yaşam döngülerinin adli araştırmalarda önemli kanıtlar sağlayabildiğini belirten Saruhan, bu bilim dalının son yıllarda daha fazla ilgi gördüğünü ifade etti.
Prof. Dr. Saruhan, konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"Bir suçla ilgili adli araştırmalarda böceklerin kanıt olarak kullanıldığı bilim dalıdır. Bu amaçla böceklerin biyolojileri, davranışları ve ekolojileri hakkındaki bilgilerden faydalanılmaktadır. Dünyada ve ülkemizde giderek daha fazla ilgi duyulan adli entomoloji bilimine her geçen gün yeni bilimsel çalışmalar, araştırmalar ve uygulamalar eklenmektedir. Bu gelişim doğrultusunda ülkemizde son 25 yılda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Birçok üniversitede lisans ve lisansüstü eğitimler verilmektedir. Ülkemize adli entomoloji konusunda çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezi tamamlanmış, hatta devam eden çok sayıda tez bulunmaktadır. Bunun yanında adli entomoloji konusunda bilimsel makaleler üretilmekte ve dünya genelinde bilimsel dergilerde yayınlanmaktadır. Adli entomoloji ile; ölümden sonra geçen sürenin tahmini, kişinin bir yerde öldürülüp başka bir yere taşınıp taşınmadığı, tecavüze uğrama durumu, gece mi yoksa gündüz mü öldürüldüğü, ölenin alkol ya da uyuşturucu kullandığı, zanlının vücudundaki böcek ısırıklarından ya da otomobilinin hava filtresine takılıp kalan sineklerden hangi coğrafi bölgeye gittiği, bir bebek bezinin en son ne zaman değiştirildiği, bir yatalağın altının ne zaman temizlendiği belirlenebilmektedir. Ülkemizde de yapılan çalışmalar bu konular üzerindedir."
Cesetlere İlk Ulaşan Böcekler
Böceklerin cesette meydana gelen koku ve gaz çıkışıyla birlikte çok kısa sürede olay yerine ulaştığını belirten Saruhan, özellikle leş sineklerinin bu süreçte önemli rol oynadığını ifade etti. Konuya ilişkin Saruhan, şu bilgileri verdi:
"Böcekler organik maddelerle beslenmeye başlarlar. Cesetteki çürüme olayının başlamasından sonra genelde cesede ilk gelen böceklerdir. Eğer cesede ulaşmak için bir engel yok ise leş sinekleri (Calliphoridae) ilk birkaç saat içerisinde cesede yumurtalarını bırakabilmektedirler."
Böcekler Ölüm Zamanını Belirlemede Önemli
Uzun süre sonra bulunan cesetlerde ölüm zamanının belirlenmesinin zorlaştığını belirten Saruhan, böceklerin bu noktada önemli ipuçları sunduğunu söyledi.
"Böcekler ölüm zamanı ile ilgili önemli ipuçları sağlıyor" diyen Saruhan, şu açıklamayı yaptı:
"İnsan kalıntıları ölümden günler, haftalar hatta daha uzun süre sonra bulunduğunda, vücut ısısı ve ölüm sertliği veya ölüm morlukları gibi durumlar, ölüm zamanını tahmin etmek için artık uygun değildir. Bu gibi durumlarda, böcekler ölüm sonrası süre (PMI) hakkında önemli ipuçları sağlayabilmektedirler. Ceset üzerinde bulunan böceklerin ergin olmamış aşamalarının yaşları, ilgili böcek türüne ve ölüm sahasındaki iklim verilerine bağlı olarak, bir aydan fazla süreye kadar değişen sürelerde böceklerden yararlanılarak ölüm zamanının tahmin edilmesinde kanıt sağlayabilmektedirler. Yurt dışında yapılan bir çalışmada 24 Mayıs 2022 tarihinde saat 18:00'da bulunan bir cesette yapılan böcek incelemesi sonucunda ölüm zamanının 14 Mayıs 2022, saat 15.00'te olduğu tahmin edilmiştir. Polis delilleri, tanıklar ve otopsi bulgularına dayanarak tahmini ölüm zamanı 13 Mayıs 2022, saat 16.00 olarak ortaya konulmuştur. Böylece böceklerden yararlanılarak yapılan tahmin ile gerçek ölüm zamanı arasında 23 saat bir fark oluşmuştur. Yapılan bilimsel çalışmalarda böceklerden elde edilen kanıtlardan ölümden sonra geçen sure tahminlerinin, ölen kişinin bilinen son aktiviteleri ve adli patologlar tarafından verilen tahmini ölüm zamanlarıyla yakından örtüştüğünü görülmektedir. Bu uyum, böcek kanıtları kullanılarak ölümden sonra geçen sürenin tahmininde kullanılmasının makul ve güvenilir olduğu fikrini desteklemektedir."
Böcekler Cesedin Taşınıp Taşınmadığını Gösterebilir
Böceklerin sadece ölüm zamanını değil, ölüm yeri ve cesedin taşınıp taşınmadığını da ortaya koyabildiğini belirten Saruhan, şu ifadeleri kullandı:
"Özellikle leş sinekleri ölümün gerçekleştiği birkaç saat içerisinde yumurtalarını cesete bırakır ve biyolojik saati başlatırlar. Bırakılan yumurtalar ve larvaların gelişiminin incelenmesi ölüm zamanının kolaylıkla tespit edilmesini sağlamaktadır. Ölüm nedeni veya ölüm öncesi gerçekleşen bazı olaylar ceset ile böcek arasındaki etkileşime göre tespit edilebilir. Çoğu kez ölüm yeri bile böcekler sayesinde tespit edilebilmektedir."
Saruhan ayrıca farklı yaşam alanlarına sahip böcek türlerinin incelenmesiyle cesedin başka bir yere taşınıp taşınmadığının da anlaşılabildiğini söyledi.
2003’teki Cinayetin Aydınlatılmasına Katkı Sağladı
Prof. Dr. İslam Saruhan, böceklerin çözüme katkı sunduğu bir olayı da örnek gösterdi. Saruhan, 2003 yılında Samsun’da meydana gelen bir cinayet olayında böcek incelemelerinin önemli rol oynadığını belirterek şu açıklamada bulundu:
"Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kurupelit Kampüsü içerisinde bulunan ormanlık alanda meydana gelmiştir. 22 Haziran 2003 günü olay yerine intikal edildiğinde, üzerinde yukarı sıyrılmış şekilde kırmızı tişört, altında siyah etek, sırt üstü yatar vaziyette ve başı vücudundan ayrı bir kadın cesedi görülmüştür. Olay yeri çevresinde yapılan incelemede cesedin kafası yaklaşık 10 metre uzaklıkta, tamamen çürümüş ve iskeletleşmiş olarak bulunmuştur. Olay yerinde bulunan böcek türleri incelendiğinde cesedin yaklaşık 30 günlük bir ceset olduğunu tahmin edilmiş ve yapılan araştırmalar sonrasında cesedin 34 günlük bir ceset olduğu öğrenilmiştir. Bu sonuç böceklerden yapılan tahmini yaklaşık olarak doğrulamıştır. Olay yerinde bulunan böceklerden yararlanarak yapılan ölüm zamanı tahmininden yararlanılarak bu zaman aralığındaki kayıp ilanlarına bakılarak, cesedin teşhisi yapılmış ve vaka çözülmüştür."
