Türkiye'de her yıl 19 Ekim'de kutlanan Muhtarlar Günü, yerel yönetimlerin geçmişini de yeniden gündeme getiriyor. Kastamonu'nun Taşköprü ilçesi ise Anadolu'da muhtarlık teşkilatının kuruluşunda üstlendiği öncü rolle dikkat çekiyor. 1833 yılında Taşköprü'de hayata geçirilen muhtarlık uygulaması, Osmanlı Devleti'nde yerel yönetim anlayışının değişmesinde önemli bir adım olarak tarihe geçti.
Bugün mahalle ve köylerin yönetiminde önemli görevler üstlenen muhtarların geçmişi yaklaşık iki asır öncesine dayanıyor. Bu köklü geçmişte Taşköprü'nün ayrı bir yeri bulunuyor.
Anadolu'da muhtarlığın temelleri Taşköprü'de atıldı
Osmanlı Devleti'nde muhtarlık teşkilatı ilk olarak 1829 yılında İstanbul'da oluşturuldu. İstanbul dışında ise sistemin ilk uygulamaları 1833 yılında Kastamonu'da görüldü.
Özellikle Taşköprü'de yaşanan yönetim değişikliği, muhtarlık teşkilatının Anadolu'ya yayılmasında önemli bir örnek oluşturdu.
Osmanlı arşivlerinde yer alan bilgiler, 1833 yılının sonlarında Taşköprü'de gerçekleştirilen muhtarlık seçimlerine işaret ediyor. Bu kayıtlar, Anadolu'daki yerel seçim tarihinin sanılandan çok daha eskiye uzandığını gösteriyor.
Taşköprü'de 1833 yılında ne yaşandı?
Sultan II. Mahmud döneminde Taşköprü'de görev yapan âyan Hacı Ömer'in halka kötü davranması ve fazla vergi toplaması nedeniyle yönetimden uzaklaştırılmasının ardından ilçede yeni bir idari düzen oluşturuldu.
Mütesellim Dede Mustafa Ağa, yeni bir âyan belirlemek yerine İstanbul'da uygulanmaya başlanan muhtarlık sistemini Taşköprü'de hayata geçirdi.
Mahallelerde güvenilir, deneyimli ve halk tarafından saygı gören kişiler arasından iki görevli belirlendi. Bu kişilere “muhtar-ı evvel” ve “muhtar-ı sânî” unvanları verildi.
Böylece Taşköprü, geleneksel âyanlık düzeninden muhtarlık teşkilatına geçişin Anadolu'daki ilk merkezlerinden biri oldu.
Taşköprü'deki uygulama Anadolu'ya örnek oldu
Taşköprü ve Kastamonu'da başlayan uygulamanın ardından muhtarlık teşkilatı farklı şehirlere yayılmaya başladı.
1833 yılından itibaren Ankara, Sivas ve Aydın gibi Anadolu şehirlerinde de muhtarlık sistemi oluşturuldu. İlerleyen yıllarda uygulama Osmanlı Devleti'nin diğer bölgelerinde de yaygınlaştı.
O dönemde muhtarlar, günümüzdeki görevlerinden farklı olarak mahalle güvenliğinin sağlanması, nüfus hareketlerinin takip edilmesi, doğum ve ölüm kayıtlarının tutulması ve vergi işlemlerine yardımcı olunması gibi sorumluluklar üstleniyordu.
19 Ekim Muhtarlar Günü Taşköprü için ayrı bir önem taşıyor
19 Ekim 2015 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan Başbakanlık Genelgesi ile 19 Ekim, Muhtarlar Günü olarak kabul edildi.
Her yıl kutlanan bu özel gün, vatandaşlarla kamu kurumları arasında köprü görevi gören muhtarların önemini hatırlatırken, Taşköprü'nün yerel yönetim tarihindeki yerini de öne çıkarıyor.
Yaklaşık 193 yıl önce Anadolu'daki ilk örneklerinden birine ev sahipliği yapan Taşköprü, bugün de muhtarlık teşkilatının tarihsel gelişiminde önemli bir yere sahip olmayı sürdürüyor.
Taşköprü'de bugün 140 muhtarlık bulunuyor
Anadolu'da muhtarlık tarihinin öncü merkezlerinden biri olan Taşköprü'de, bu köklü gelenek günümüzde de devam ediyor. İlçede 14 mahalle ve 126 köy bulunurken, toplam 140 muhtarlık görev yapıyor. Muhtarlar, vatandaşlarla kamu kurumları arasında önemli bir köprü görevi üstlenerek mahalle ve köylerin ihtiyaçlarının karşılanmasında rol oynuyor.
