Akciğer kanserinin erken dönemde anlaşılmasına yönelik çalışmalara önemli bir yenisi eklendi. Amerikan Kanser Derneği ile Emory Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü kapsamlı araştırmada, hava kirliliğine maruz kalmayla bağlantılı bazı metabolik değişimlerin, akciğer kanseri teşhisinden yıllar önce alınmış kan örneklerinde tespit edilebildiği ortaya konuldu.
11 Ağustos 2026’da Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmada, Amerikan Kanser Derneğinin iki büyük Kanser Önleme Çalışması'ndan toplam 1.357 kişinin verileri incelendi. Katılımcıların tamamı kan örnekleri alındığı sırada kanser değildi. Daha sonraki yıllarda bu kişilerin 671’ine akciğer kanseri teşhisi konuldu. Gruplardan birinde kan örneğinin alınmasıyla teşhis arasındaki medyan süre 7 yıl olarak hesaplandı.
Hava kirliliğiyle bağlantılı 8 metabolit belirlendi
Araştırmacılar kan örneklerinde kalite kontrolünden geçen 1.138 metaboliti değerlendirdi. Bunlardan yüzlercesinin karbonmonoksit, azot dioksit, PM2.5 ve PM10 gibi hava kirleticileriyle ilişkili olduğu görüldü.
Daha ayrıntılı analiz sonucunda ise sekiz metabolitin hem hava kirliliğine maruz kalma hem de daha sonraki akciğer kanseri riskiyle istatistiksel bağlantı gösterdiği belirlendi. Dört metabolitin ise partikül madde ve ozon ile akciğer kanseri arasındaki ilişkide potansiyel bir ara mekanizma oluşturabileceği tespit edildi.
Bilim insanları, bulguların özellikle oksidatif stres, iltihaplanma ve hücresel metabolizma üzerinden hava kirliliğinin kansere nasıl katkıda bulunabileceğini anlamaya yardımcı olabileceğini değerlendiriyor.
Sigara içmeyenlerdeki risk açısından da önem taşıyor
Hava kirliliği, sigara kullanımından bağımsız olarak akciğer kanseri açısından bilinen çevresel risk faktörlerinden biri. Araştırmada yapılan alt analizlerde de sigara kullanma durumuna göre ayrılan gruplarda genel sonuçların büyük ölçüde korunduğu bildirildi. Bununla birlikte araştırmacılar, eski sigara kullanımının bazı metabolik sonuçları etkileyebileceği konusunda ihtiyatlı olunması gerektiğinin altını çizdi.
Henüz bir erken teşhis testi değil
Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri kan örneklerinin kanser teşhisi konulmadan önce alınmış olması. Bu durum, tespit edilen metabolik değişikliklerin hastalığın ortaya çıkmasının ardından oluşan bir sonuç olma ihtimalini azaltıyor.
Ancak araştırma akciğer kanserini yıllar öncesinden teşhis eden hazır bir kan testi geliştirildiği anlamına gelmiyor. Bilim insanları çalışmayı keşif niteliğinde değerlendiriyor ve belirlenen moleküler işaretlerin farklı ve daha geniş hasta gruplarında doğrulanması gerektiğini belirtiyor.
Araştırmacılara göre elde edilen sonuçlar, gelecekte hava kirliliğinin insan vücudunda bıraktığı biyolojik izlerin daha iyi takip edilmesine ve akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyan kişilerin belirlenmesine yönelik yeni kan bazlı yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
