21 Haziran, yılın en dikkat çeken astronomik tarihlerinden biri olarak merak ediliyor. Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsiminin başlangıcı kabul edilen bu özel günde, Türkiye genelinde yılın en uzun gündüzü yaşanıyor. Ancak halk arasında sıkça “21 Haziran ekinoksu” denilse de bu ifade teknik olarak doğru değil. 21 Haziran bir ekinoks değil, yaz gündönümüdür.
Ekinoks, gece ve gündüz sürelerinin birbirine eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde yaşanır. 21 Haziran’da ise durum farklıdır. Bu tarihte gündüz süresi yıl içindeki en uzun seviyesine ulaşırken, gece süresi en kısa halini alır.
21 Haziran yaz gündönümünde ne olur?
21 Haziran’da Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle Kuzey Yarım Küre, Güneş ışınlarını yıl içindeki en dik açılarla alır. Güneş ışınları bu tarihte Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla gelir. Bu nedenle Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsimi başlarken, Güney Yarım Küre’de kış mevsimi başlar.
Bu tarihte Kuzey Kutup Dairesi ve çevresinde 24 saat boyunca gündüz yaşanır. Güney Kutup Dairesi’nde ise tam tersi bir durum oluşur ve uzun gece dönemi etkili olur. 21 Haziran’dan sonra Kuzey Yarım Küre’de gündüzler yavaş yavaş kısalmaya, geceler ise uzamaya başlar.
Türkiye’de en uzun gündüz nerede yaşanacak?
Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de yer aldığı için 21 Haziran’da ülke genelinde gündüz süresi uzar. Ancak en uzun gündüz, Türkiye’nin kuzey kesimlerinde yaşanır. Bunun temel nedeni enlem farkıdır. Kuzeye gidildikçe yaz gündönümünde Güneş gökyüzünde daha uzun süre kalır.
Bu nedenle Sinop başta olmak üzere Karadeniz’in kuzeyde yer alan illeri, Türkiye’de en uzun gündüz süresinin yaşandığı bölgeler arasında bulunur. Sinop ve çevresinde gündüz süresi yaklaşık 15 saate yaklaşırken, güney illerinde bu süre birkaç dakika daha kısa olur. Türkiye’nin güneyinde de uzun gündüz yaşansa da kuzey illerindeki kadar belirgin değildir.
Yaz gündönümü doğayı da etkiliyor
21 Haziran yalnızca takvimsel bir mevsim başlangıcı değildir. Güneş ışınlarının geliş açısı, gündüz süresi ve doğadaki döngüler açısından da önemli bir dönemeçtir. Bu tarihten sonra günler kısalmaya başlasa da yaz sıcaklıkları etkisini artırmayı sürdürür. Bunun nedeni kara ve denizlerin geç ısınıp geç soğumasıdır.
Yaz gündönümü, tarih boyunca birçok kültürde yazın başlangıcı olarak kabul edilmiş; doğa, bereket ve ışıkla ilişkilendirilen geleneklere konu olmuştur. Günümüzde ise 21 Haziran, hem astronomik yönü hem de “en uzun gündüz” özelliğiyle merak edilen tarihler arasında yer almaya devam ediyor.
