Sosyal yardım sisteminde hanelerin gelir düzeyini merkeze alan yeni bir döneme hazırlanılıyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” adıyla bilinen Aile Gelir Tamamlama Sistemi kapsamında, geliri belirlenecek sınırın altında kalan ailelere devlet desteği sağlanması planlanıyor. Ödeme miktarı ise herkes için aynı olmayacak; hanenin mevcut geliriyle belirlenecek eşik arasındaki fark dikkate alınacak.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının üzerinde çalıştığı modelin, pilot uygulamaların ardından 2027 yılının başında Türkiye genelinde hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Her haneye aynı tutarda ödeme yapılmayacak
Aile Gelir Tamamlama Sistemi, bütün vatandaşlara sabit bir maaş bağlanması anlamına gelmiyor. Yeni modelde aynı evde yaşayan kişilerin toplam kazancı hesaplanacak ve hanenin ekonomik durumu belirlenecek.
Toplam gelirin yetkili kurumlar tarafından tespit edilecek sınırın altında kalması hâlinde, iki rakam arasındaki eksik bölümün sosyal destek olarak ödenmesi öngörülüyor. Bu nedenle destek miktarı haneden haneye değişebilecek.
Geliri belirlenen seviyeye yakın olan bir aile daha düşük, hiçbir düzenli kazancı bulunmayan veya oldukça sınırlı gelire sahip bir hane ise daha yüksek ödeme alabilecek. Böylece sosyal yardımların ihtiyaç düzeyine göre dağıtılması amaçlanıyor.
Geliri düşük olanlara fark ödemesi yapılacak
Planlanan sistemin temel hedefi, dar gelirli haneler için asgari bir gelir güvencesi oluşturmak. Değerlendirme sırasında haneye giren maaş, aylık ve diğer düzenli kazançların dikkate alınması bekleniyor.
Örneğin yalnız yaşayan bir yaşlının aylık gelirinin belirlenen sınırın altında kalması durumunda, eksik tutar devlet desteğiyle tamamlanabilecek. Aynı yöntem düşük ücretle geçinen aileler ve düzenli geliri bulunmayan haneler için de uygulanabilecek.
Gelir hesabına hangi kazançların dâhil edileceği, taşınır ve taşınmaz varlıkların nasıl değerlendirileceği ile ödemelerin ne sıklıkla yapılacağı henüz kesinleşmedi.
Emeklilik kararlarını dolaylı olarak etkileyebilir
Aile Gelir Tamamlama Sistemi’nin çalışma ve emeklilik tercihleri üzerinde de dolaylı etkiler oluşturabileceği değerlendiriliyor. Geliri düşük hanelere düzenli destek sağlanmasıyla, bazı vatandaşların yalnızca ekonomik gerekçelerle erken emekliliğe yönelme ihtiyacının azalabileceği öne sürülüyor.
Ancak bu değerlendirme, kademeli emeklilik konusunda yeni bir karar alındığı veya emeklilik şartlarının değiştirildiği anlamına gelmiyor. Vatandaşlık maaşı ile kademeli emeklilik birbirinden ayrı çalışmalar olarak ele alınıyor.
Ayrıntılar uygulama öncesinde netleşecek
Pilot çalışmalarla şekillendirilecek sistemin 2027’nin başından itibaren ülke geneline yayılması planlanıyor. Başvuru şartları, gelir sınırı, destek miktarının hesaplanma yöntemi ve ödemeden yararlanacak kesimler hazırlıkların tamamlanmasıyla kesinlik kazanacak.
Bu nedenle şu aşamada açıklanan tarih ve uygulama modeli bir planlama niteliği taşıyor. Vatandaşların başvuru duyuruları ile kesin şartlar için ilgili bakanlıkların resmî açıklamalarını takip etmesi gerekiyor.
