Kastamonu’nun Tosya ilçesinde, bölgenin önemli tarımsal değerlerinden biri olan çeltikte hasat sezonu başladı. Türkiye’nin ilk çeltik fabrikasının kurulduğu Tosya’da, coğrafi işaret tesciline sahip Sarıkılçık pirinci başta olmak üzere farklı pirinç çeşitleri yaklaşık 10 bin dekarlık tarım arazisinde yetiştiriliyor.
Ilgaz Dağı’nın karlarının erimesiyle oluşan temiz ve soğuk sularla beslenen tarlalarda yetiştirilen Tosya çeltiği, kendine özgü aroması ve lezzetiyle dikkat çekiyor. Bölgede Sarıkılçık’ın yanı sıra Yaşar, Maratelli ve Osmancık türleri de üreticiler tarafından ekiliyor.
Tosya’da çeltik hasadı ekim ayıyla birlikte başladı
Tosya’nın çeltik üretimindeki geçmişi uzun yıllara dayanıyor. İlçede Türkiye’nin ilk çeltik fabrikasının, Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1926 yılında kurulduğu belirtiliyor. Aradan geçen yaklaşık bir asra rağmen çeltik tarımı, ilçedeki üreticilerin önemli geçim kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.
Ekim ayının gelmesiyle birlikte tarlalarda hasat hareketliliği başladı. Günümüzde biçerdöverlerin kullanıldığı hasadın ardından toplanan çeltikler traktörlerle harman alanlarına taşınıyor. Burada çeltikler, kurutma işlemi için geniş brandaların üzerine seriliyor.
Sabahın erken saatlerinde başlayan kurutma mesaisinde ise bölge halkının farklı yaş gruplarından birçok kişi görev alıyor. Brandalar üzerine yayılan çeltikler, güneşten daha fazla yararlanabilmesi için küreklerle dağıtılıyor. Ardından tırmıklarla düzenli olarak karıştırılan ürünün nem oranının düşürülmesi hedefleniyor.
Kuruyan çeltikler toplanarak traktörlere yüklenirken, yeterince kurumayan ürünler akşam saatlerinde yeniden brandalarla kapatılıyor. Ertesi gün tekrar serilen çeltikler, istenilen kuruluk seviyesine ulaşıncaya kadar aynı işlemden geçiriliyor.
77 yıllık üretici: “Çok küçük yaşta çeltik ekmeye başladım”
Tosya’da uzun yıllardır çeltik üretimi yapan 77 yaşındaki Ahmet Kocabaş, çocukluğundan bu yana bu işle uğraştığını ifade etti. Kocabaş, Tosya’nın yanı sıra Çankırı ve Çorum’da da çeltik yetiştirdiğini belirterek geçmişte tarımın çok daha fazla insan gücü gerektirdiğini anlattı.
Geçmiş yıllarda tarlaların öküz ve saban kullanılarak işlendiğini aktaran Kocabaş, hasadın da büyük ölçüde elle gerçekleştirildiğini söyledi. Çeltiklerin daha sonra harmana götürüldüğünü ve patoz yardımıyla sapından ayrıldığını belirten Kocabaş, günümüzde kullanılan tarım makineleri sayesinde üretim sürecinin önemli ölçüde kolaylaştığını dile getirdi.
Tosya’da yıllardır çeltikten başka bir iş bilmediklerini ifade eden Kocabaş, bu yılın hasadının başladığını ve harmana getirilen ürünlerin kurutulduktan sonra fabrikaya gönderileceğini söyledi.
Tosya pirincinin lezzet sırrı: Ilgaz Dağı’nın temiz ve soğuk suları
Tosya pirincinin lezzetinde bölgenin su kaynaklarının önemli bir rol oynadığı ifade ediliyor. Üreticilere göre Ilgaz Dağı’nın karlarının erimesiyle oluşan soğuk ve temiz sular, Devrez Vadisi boyunca uzanan tarım arazilerini besliyor.
Ortalıca Köyü Muhtarı ve çeltik üreticisi Salih Uysal da Tosya pirincinin en önemli özelliklerinden birinin sulama suyu olduğunu belirtti. Uysal, herhangi bir atıkla kirlenmeyen temiz suyun pirincin kendine özgü lezzetinin oluşmasına katkı sağladığını ifade etti.
Uysal, biçerdöverlerle hasat edilen çeltiğin harmana getirildikten sonra geleneksel yöntemlerle yaklaşık üç gün boyunca kurutulduğunu söyledi. Çeltiklerin çadırların üzerine serildiğini ve tırmıklarla düzenli olarak karıştırıldığını anlatan Uysal, pirincin işlenebilmesi için ürünün nem oranının yaklaşık yüzde 16 seviyesine düşürülmesi gerektiğini kaydetti.
Bu yıl verim erken soğuklar nedeniyle düşük
Çeltik üreticileri, bu sezonun bazı zorluklarla başladığını da belirtiyor. Salih Uysal, ekimin geç yapılması ve havaların erken soğumasının verim üzerinde olumsuz etki oluşturduğunu söyledi.
Buna rağmen köyde coğrafi işaretli Sarıkılçık çeşidinin de yetiştirildiğini belirten Uysal, bu çeşidin randımanının iyi olduğunu ifade etti. Uysal’ın verdiği bilgiye göre Ortalıca Köyü’nde yaklaşık 2 bin dekarlık alanda çeltik üretimi gerçekleştiriliyor.
Çeltik üretiminde kadınların emeği de büyük
Tosya’daki çeltik üretiminde kadınların da önemli bir iş gücü oluşturduğu belirtiliyor. Yaklaşık 40 yıldır çeltik yetiştiren Muammer Terzi, üretimin yalnızca ekim ve hasat dönemlerinden ibaret olmadığını, sezon boyunca yoğun bir emek gerektiğini ifade etti.
Terzi, tarladaki yabancı otların temizlenmesinden hasat sonrasındaki kurutma işlemlerine kadar kadınların üretimin birçok aşamasında aktif görev aldığını anlattı. Hasattan sonra harmana getirilen çeltiklerin brandalar üzerine serildiğini ve tırmıklarla karıştırılarak kurutulduğunu belirten Terzi, yeterli kuruluğa ulaşan ürünlerin son aşamada fabrikaya gönderildiğini söyledi.
Tosya’da yüzyıla yaklaşan geçmişiyle sürdürülen çeltik üretimi, modern tarım makineleri ile geleneksel yöntemlerin bir arada kullanıldığı bir süreçle devam ediyor. Ilgaz Dağı’nın temiz sularıyla beslenen tarlalarda yetiştirilen coğrafi işaretli Sarıkılçık başta olmak üzere Tosya pirinci, hem bölge ekonomisi hem de yöresel tarım kültürü açısından önemini koruyor.
