Sosyal medyada dolaşıma giren “Türkiye’nin boluları” haritası, bir anda dil meraklılarının da coğrafya sevenlerin de ilgisini aynı noktada buluşturdu. Haritada ortak bir ipucu var, adı “bolu” ile biten ya da içinde “bolu” geçen yerleşimlerin izini sürüyor ve bu iz çoğu zaman Yunanca kökenli “polis” sözcüğüne kadar gidiyor.
Kastamonu açısından ayrı bir parantez açmak gerekiyor, çünkü bu yedi yerin biri İnebolu. Karadeniz kıyısındaki bu ilçe, yalnızca liman kültürüyle değil, adının taşıdığı tarihsel katmanla da dikkat çekiyor. Harita tam da bunu hatırlatıyor, isimler bazen bir şehirden daha fazlasını anlatır.
“Polis” ne demek, “bolu” ekine nasıl dönüşüyor
Yunancada “polis” şehir anlamına geliyor. Zaman içinde fetihler, göçler, ağız farklılıkları ve Türkçenin ses yapısı devreye girince, bazı yer adlarında “polis” bölümünün “bolu” benzeri bir söyleyişe evrildiği görülüyor. Yani bugün kulağa çok tanıdık gelen bu son ek, çoğu örnekte “şehir” fikrinin Türkçeleşmiş bir izi gibi duruyor.
Türkiye’de adı “polis” köküne bağlanan 7 yer
İstanbul, kökeni Konstantin’in şehri anlamına gelen bir adlandırmaya uzanıyor, yüzyıllar içinde halk söyleyişi bugünkü biçimine yaklaşıyor.
Gelibolu, “güzel şehir” anlamına gelen bir kökten geldiği anlatılan yer adlarından biri.
İnebolu, “İyon şehri” şeklinde yorumlanan eski bir adın Türkçede ses değiştirerek bugünkü biçimine ulaştığı örnekler arasında gösteriliyor.
Tirebolu, “üç şehir” ifadesine bağlanıyor, bölgede üç önemli kale vurgusu bu yorumu besliyor.
Hayrabolu, ilk bakışta “hayır” çağrışımı yapsa da, adın başka bir kökten gelip zamanla halkın kulağına böyle yerleştiği anlatılıyor.
Bolu, Roma dönemindeki Claudius adına bağlanan uzun bir adlandırmanın sadeleşerek “şehir” anlamına indirgenmesiyle açıklanıyor.
Safranbolu için ise iki ayrı yaklaşım konuşuluyor, bir görüş “safran şehri” yorumunu öne çıkarırken, başka bir görüş yerel Türkçe köklerin etkisini hatırlatıyor.
