Türkiye’nin doğal zenginlikleri arasında yer alan ve doğadan toplanması yasak olan akzambak (Lilium candidum), Isparta’da yürütülen bilimsel çalışmalarla kontrollü şekilde çoğaltılıyor. Isparta sınırları içerisinde bulunan Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi bünyesindeki laboratuvarlarda gerçekleştirilen çalışmalar, hem türün korunmasını hem de sürdürülebilir üretimini hedefliyor.
Doğal yaşam alanlarında sınırlı yayılış gösteren ve nesli tehlike altında bulunan akzambak, özellikle kontrolsüz sökümler nedeniyle risk altında bulunuyor. Bu nedenle bitkinin doğadan toplanması yasaklanırken, bilimsel yöntemlerle üretimi teşvik ediliyor.
Doku Kültürü Yöntemiyle Hızlı ve Güvenli Üretim
Üniversite laboratuvarlarında uygulanan doku kültürü yöntemi sayesinde akzambak bitkisi steril koşullarda çoğaltılıyor. Yaklaşık 6 ay süren üretim sürecinde bitki hücreleri özel ortamlarda geliştirilerek yeni fide haline getiriliyor.
Bu yöntem, doğada çok yavaş çoğalan akzambak için büyük bir avantaj sağlıyor. Kontrollü üretim sayesinde hem daha fazla bitki elde edilebiliyor hem de doğal popülasyonun zarar görmesi engelleniyor. Üretilen fideler, dış ortama uyum sağlayabilecek şekilde aşamalı olarak yetiştiriliyor.
“Steril Ortamda Titiz Bir Çalışma Yürütüyoruz”
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma Görevlisi Tolga Polat, yürütülen çalışmalara ilişkin yaptığı açıklamada, yalnızca akzambak değil farklı bitkiler üzerinde de araştırmalar yaptıklarını belirtti.
Polat, “Şu anda ağırlıklı olarak akzambak üzerinde çalışıyoruz. Bunun yanında salep, soğanlı süs bitkileri, lale ve bazı meyve anaçları üzerinde de çalışmalarımız devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Laboratuvar ortamının tamamen steril olması gerektiğini vurgulayan Polat, kullanılan tüm ekipmanların otoklav cihazında dezenfekte edildiğini ve UV ışık altında hijyen koşullarında çalıştıklarını aktardı. Ayrıca özel sektör iş birliğiyle yürütülen projelerde 8 kişinin aktif olarak görev aldığını, lisans ve lisansüstü öğrencilerin de tez ve proje çalışmalarına katkı sağladığını ifade etti.
“Sıvı Altın” Değerinde Ekonomik Potansiyel
Akzambak, yalnızca görsel zarafetiyle değil, ekonomik değeriyle de dikkat çekiyor. Özellikle esansiyel yağı, kozmetik sektöründe “sıvı altın” olarak nitelendiriliyor ve dünya pazarında stratejik bir hammadde olarak kabul ediliyor.
Güneybatı Anadolu’nun taşlık ve çalılık alanlarında doğal olarak yetişen bu bitki, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yürüttüğü projelerle birlikte Tokat, Isparta ve Samsun gibi illerde doku kültürü yöntemiyle üretime kazandırılmaya başlandı.
Doğanın Korunması İçin Bilimsel Adım
Uzmanlara göre bu tür çalışmalar, hem biyolojik çeşitliliğin korunması hem de tarımsal üretimin geleceği açısından büyük önem taşıyor. Kontrollü üretim sayesinde akzambak gibi nadir türlerin yok olma riski azaltılırken, aynı zamanda ekonomik kazanç sağlayacak sürdürülebilir bir model de oluşturuluyor.
