Kastamonu’nun kadim ilçelerinden Taşköprü, yalnızca tarihi yapıları ve arkeolojik zenginliğiyle değil, geleneksel konut mimarisiyle de kendine özgü bir kimlik taşıyor. İlçenin eski mahallelerinde bugün hâlâ ayakta kalmaya çalışan bazı evler, geçmişte nasıl bir yaşam düzeninin hâkim olduğunu ve yerel ustaların mimariye nasıl yön verdiğini gösteriyor.
Taşköprü’nün geleneksel evlerinin biçimlenmesinde özellikle 1892 ve 1927 yıllarında yaşanan büyük yangınların önemli bir etkisi bulunuyor. Bu yangınların ardından ilçedeki konut mimarisi ahşap, ırmak taşı ve Bağdadi yapı tekniği kullanılarak yeniden şekillenmeye devam etti. Yapıların arkasında akademik eğitim almış mimar ve mühendislerden çok, yılların tecrübesini taşıyan yerel ustaların bilgisi vardı.
Irmak taşı ve ahşap aynı yapıda buluşuyordu
Taşköprü’deki geleneksel evler çoğunlukla iki ya da üç katlı olarak inşa ediliyordu. Zemin katlarda dayanıklılığı artırmak için ırmak taşlarıyla örülen duvarlar tercih edilirken, üst katlarda ahşap iskelet sistemi öne çıkıyordu.
Ahşap çerçevelerin araları moloz taş ya da tuğlayla dolduruluyor, böylece hem sağlam hem de dönemin şartlarına uygun yapılar ortaya çıkıyordu. Eğimli çatılar, ahşap kapılar ve dar giyotin pencereler ise Taşköprü evlerinin karakteristik ayrıntıları arasında yer alıyordu.
Bu yapı biçimi yalnızca yakın döneme ait bir alışkanlık da değildi. Ahşap çerçeve kullanımının izlerine, bölgede eski çağlardan beri rastlandığı; kaya mezarı cepheleri ile Pompeiopolis’te kazılan bazı yapılarda da benzer mimari anlayışların görülebildiği belirtiliyor.
Betonarme yapılaşma geleneksel dokuyu değiştirdi
1950’li yıllardan itibaren betonarme yapıların yaygınlaşmasıyla birlikte Taşköprü’nün kent dokusu da değişmeye başladı. Batı tarzı modern apartmanların günlük yaşamın bir parçası haline gelmesi, eski ahşap evlerin giderek azalmasına yol açtı.
Yıkılan geleneksel evlerin yerine betonarme binalar yükselirken, ayakta kalan bazı yapıların ise zamanla bakımsız kaldığı görülüyor. Çatısı çöken, sıvaları dökülen ya da uzun süredir kullanılmayan evler, ilçenin mimari mirasının kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatıyor.
Tarihi evler bugün hangi mahallelerde bulunuyor?
Günümüzde geleneksel Taşköprü evlerinin örneklerine ağırlıklı olarak Tabakhane, Gizlice, Harmancık, Karasait, Üstadlar ve Tekke mahallelerinde rastlanıyor.
İlçe genelinde çoğunluğu konut niteliğinde olmak üzere 116 tescilli yapı bulunuyor. Bu yapılar, Taşköprü’nün yalnızca geçmişini anlatan eski binalar değil; ilçenin yaşam kültürünü, ustalık geleneğini ve şehir hafızasını bugüne taşıyan önemli miras parçaları olarak varlığını sürdürüyor.
