Kastamonu’nun Taşköprü ilçesine uzanan köklü bir aile geçmişi, Millî Mücadele’nin perde arkasında yürütülen istihbarat faaliyetlerine ışık tutuyor. Taşköprülü Halil Gökman, dedesi Taharri Komiseri Halil Bey’in iki casusun yakalanmasında üstlendiği kritik görevin kamuoyunca bilinmesini istiyor.
Aile kayıtlarında Halil Edip adıyla da yer alan Komiser Halil Bey’in Taşköprü’nün Yukarı Tepedelik köyünden ve Gökmenoğulları ailesinden olduğu belirtiliyor. Halil Gökman’ın babaannesi Fatma Saime Hanım’ın da aynı köyde yaşayan Arap Hafızlar ailesine mensup olduğu aktarılıyor. Gökman, baba tarafından Taşköprü geçmişlerinin yaklaşık 400 yıl, belki de daha eskiye dayandığını ifade ediyor.
İki casusun yakalanmasında önemli rol üstlendi
Halil Gökman’ın anlattığına göre dedesi Halil Bey, Millî Mücadele döneminde “taharri komiseri” olarak görev yapıyordu. Günümüzdeki karşılığıyla sivil polis ve araştırma görevlisi niteliğindeki bu görev, özellikle istihbaratın toplanması, şüphelilerin izlenmesi ve gizli faaliyetlerin açığa çıkarılması açısından büyük önem taşıyordu.
Gökman, dedesinin Mustafa Kemal Paşa’yı Ankara’da öldürmeyi planladığı öne sürülen iki İngiliz casusunu İzmit’te yakaladığını, casuslardan birinin daha sonra Ankara’da idam edildiğini söyledi.
Son yıllarda üniversitelerde yapılan bazı araştırmalarda dedesinin Millî Mücadele’nin seyrine etki eden isimlerden biri olarak ele alındığını belirten Halil Gökman, aile içinde bu hikâyenin yıllardır bilindiğini dile getirdi.
Mim Mim Grubu içinde gizli görev
Halil Gökman’ın verdiği bilgilere göre Komiser Halil Bey, işgal yıllarında faaliyet gösteren Mim Mim Grubu’nun da gizli görevlileri arasındaydı. Açılımı Müsellâh Müdâfaa-i Millîye olan teşkilat, Millî Mücadele döneminde İstanbul merkezli olarak istihbarat topluyor; Anadolu’ya insan, silah ve belge ulaştırılmasına destek sağlıyordu.
Komiser Halil Bey’in Ankara Hükümeti ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye adına yürüttüğü faaliyetlerin özellikle İzmit ve çevresindeki istihbarat çalışmalarında yoğunlaştığı belirtiliyor. İki casusun yakalanmasını sağlayan takip de onun görev hayatının en dikkat çekici bölümlerinden biri olarak aktarılıyor.
İstiklal Madalyası’nı sağlığında alamadı
Halil Gökman’ın aktardığına göre Komiser Halil Bey, Millî Mücadele’de üstlendiği kritik görevlere rağmen sağlığında İstiklal Madalyası’nı alamadı. O yılların çalkantılı ortamı ve gizli komiser olarak yürüttüğü faaliyetler nedeniyle kimliğinin ortaya konulması konusunda bürokratik engeller yaşandığı belirtildi.
Halil Bey’in ise yaptığı hizmetleri hiçbir zaman bir karşılık beklentisiyle anlatmadığı ifade edildi. Kendisine bu konu sorulduğunda, “Biz görevimizi yaptık” demekle yetindiği aktarıldı.
Fedakârlığı vefat haberine de yansıdı
Komiser Halil Bey’in vefatı, Cumhuriyet Gazetesi’nin 11 Mart 1929 tarihli sayısında “Kıymetli bir taharri komiseri öldü” başlığıyla yer aldı. Haberde, İstanbul Polis Müdürlüğünde görev yapan Halil Bey’in yoğun kar fırtınası sırasında bir vakayı takip ederken üşüttüğü ve zatürreye yakalanarak hayatını kaybettiği anlatıldı.
Dönemin haberinde Halil Bey’in Millî Mücadele yıllarında İzmit’te bulunduğu, hükümete ve Erkân-ı Harbiye-i Umumiyeye önemli hizmetler sunduğu, özellikle istihbarat alanında faydalı çalışmalar yaptığı vurgulandı. İki casusun yakalanmasındaki katkısı da onun görev hayatından kalan en önemli hizmetlerden biri olarak kayda geçirildi.
On altı yıllık memuriyet hayatının ardından görevi sırasında yakalandığı hastalık nedeniyle vefat eden Komiser Halil Bey’in geride yardıma muhtaç dört çocuk bıraktığı belirtiliyordu. Cenaze masraflarının dahi arkadaşları ve yakınlarının desteğiyle karşılanabilmesi, onun fedakârlıklarla geçen yaşamının hüzünlü tarafını oluşturdu.
Halil Gökman’ın açıklamalarıyla yeniden hatırlanan bu hikâye, Taşköprü’nün Millî Mücadele tarihindeki bilinmeyen isimlerinden birini günümüze taşıyor.
*Özel Haber
