Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinde bulunan Pompeiopolis Antik Kenti’nde 2021 yılı kazı çalışmalarında gün yüzüne çıkarılan ve Milattan Sonra (MS) 2. yüzyıla tarihlenen mermer güneş saati, bilimsel araştırmaların odağına alındı. Hemicyclium tipi güneş saati, TÜBİTAK destekli proje kapsamında dijital teknolojilerle incelenerek antik dönemde zamanın nasıl ölçüldüğüne ve bilimsel bilginin günlük yaşamda nasıl kullanıldığına ışık tutacak.
Karabük Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Pompeiopolis Antik Kenti Kazı Başkanı Doç. Dr. Mevlüt Eliüşük’ün araştırmacı olarak görev aldığı proje, antik Anadolu’nun bilim tarihi açısından taşıdığı önemi ortaya koymayı hedefliyor.
Pompeiopolis’in Tarihi Güneş Saati Bilimsel Araştırmalara Konu Oldu
Kastamonu Üniversitesinden Doç. Dr. Ömer Fatih Tekin’in yürütücülüğünü üstlendiği “Güneş Saati Üzerinden Zamanın İzinde: Paphlagonia Bölgesi ve Pompeiopolis Antik Kenti’nin Bilim Tarihi Açısından Analizi ve Dijital Modellemesi” başlıklı proje, antik çağdaki zaman ölçme yöntemlerini bilimsel açıdan değerlendirecek.
Araştırmanın merkezinde, Taşköprü’deki Pompeiopolis Antik Kenti kazılarında 2021 yılında bulunan mermer güneş saati yer alıyor. MS 2. yüzyıla tarihlenen eser, yalnızca arkeolojik değeriyle değil, dönemin matematik, astronomi ve mühendislik bilgisini yansıtması bakımından da önem taşıyor.
Proje kapsamında güneş saatinin fiziksel özellikleri, tasarımı ve çalışma prensipleri ayrıntılı biçimde incelenecek. Böylece antik dönemde güneşin gökyüzündeki hareketlerinden yararlanılarak zamanın nasıl belirlendiği ve astronomik gözlemlerin günlük yaşama nasıl uyarlandığı araştırılacak.
İki Bin Yıllık Eser Üç Boyutlu Olarak Modellenecek
Çalışmanın öne çıkan aşamalarından birini dijital belgeleme ve üç boyutlu modelleme oluşturuyor. Fotogrametri, bilgisayar destekli tasarım ve dijital modelleme yöntemlerinden yararlanılarak mermer güneş saatinin üç boyutlu dijital modelinin hazırlanması planlanıyor.
Bu yöntemlerle eserin biçimsel özelliklerinin daha ayrıntılı belgelenmesi ve teknik yapısının farklı açılardan değerlendirilmesi amaçlanıyor. Dijital model sayesinde güneş saatinin çalışma mekanizması üzerinde ayrıntılı incelemeler yapılabilecek.
Araştırmada ayrıca bilgisayar destekli ışık ve gölge simülasyonlarından yararlanılması hedefleniyor. Bu simülasyonlar aracılığıyla güneş saatinin günün farklı saatlerinde ve yılın değişik mevsimlerinde nasıl çalıştığı incelenecek.
Elde edilecek verilerin, güneş saatinin işlevinin daha iyi anlaşılmasına ve antik dönemde kullanılan zaman ölçme tekniklerinin deneysel yöntemlerle değerlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Antik Çağda Zaman Nasıl Ölçülüyordu?
Güneş saatleri, güneş ışığının oluşturduğu gölgeyi kullanarak zamanı belirlemeye yarayan araçlar arasında yer alıyordu. Bu sistemlerde güneşin gökyüzündeki konumu ve gölgenin hareketi, zamanın hesaplanmasında temel unsurları oluşturuyordu.
Pompeiopolis’te bulunan hemicyclium tipi mermer güneş saatinin incelenmesi de antik dönemde astronomi bilgisinin pratik bir araca nasıl dönüştürüldüğünü anlamak açısından önem taşıyor. Eser üzerinde gerçekleştirilecek dijital analizlerin, dönemin teknik uygulamalarının ve matematiksel hesaplama yöntemlerinin daha kapsamlı değerlendirilmesine imkân sunması amaçlanıyor.
Arkeoloji, bilim tarihi, astronomi, matematik ve coğrafya disiplinlerini bir araya getiren proje, tarihi bir buluntunun yalnızca hangi döneme ait olduğunu belirlemekle sınırlı kalmayacak. Aynı zamanda eserin üretildiği dönemin bilgi birikimi, bilimsel yaklaşımı ve gündelik yaşam alışkanlıklarıyla ilişkisini de araştıracak.
Paphlagonia Bölgesi’nin Bilim Tarihine Katkısı Araştırılacak
Antik çağda Paphlagonia olarak bilinen bölgede yer alan Pompeiopolis, sahip olduğu arkeolojik mirasla Anadolu’nun geçmişini anlamak açısından önemli merkezlerden biri olarak öne çıkıyor. Kentte ortaya çıkarılan güneş saati üzerinde yürütülecek çalışmaların, bölgenin bilimsel ve kültürel geçmişine ilişkin yeni değerlendirmelere zemin hazırlaması bekleniyor.
TÜBİTAK destekli araştırma sayesinde antik Anadolu’da bilimsel bilginin nasıl üretildiği, gündelik yaşamda hangi amaçlarla kullanıldığı ve farklı coğrafyalara nasıl aktarıldığı konularının daha ayrıntılı ele alınması hedefleniyor.
Pompeiopolis Antik Kenti’nde 2021 yılında keşfedilen ve yaklaşık iki bin yıllık geçmişe sahip olan mermer güneş saati, dijital modelleme ve bilimsel analizlerle yeniden değerlendirilecek. Projenin, tarihi eserlerin arkeolojik özelliklerinin yanı sıra bilimsel işlevlerini ve insanlık tarihindeki bilgi birikimiyle bağlantılarını ortaya koyması bekleniyor.
