Türkiye, halk sağlığı alanında önemli bir dönüşüm hedefleyen kapsamlı bir tütünle mücadele paketine hazırlanıyor. Hükûmet tarafından hazırlanan ve Sağlık Bakanlığı tarafından desteklenen 41 maddelik yasa teklifi taslağının kısa süre içinde TBMM’ne sunulması bekleniyor.
Avrupa Birliği’nin “2040’ta tütünsüz nesil” hedefiyle uyumlu hazırlanan düzenleme, sigara kullanımına yönelik köklü değişiklikler içeriyor.
2040’ta Tütün Ürünlerine Tam Yasak
Taslakta yer alan en dikkat çekici düzenlemeye göre, 1 Ocak 2040 itibarıyla sigara başta olmak üzere tüm tütün ürünlerinin üretimi, satışı ve tüketimi tamamen yasaklanacak.
Elektronik sigaralar, ısıtılmış tütün ürünleri ve tüm nikotin cihazları da bu kapsamda yer alacak. Bu yasağa uymayanlara ise 1 milyon TL ile 5 milyon TL arasında değişen ağır para cezaları uygulanacak.
Açık Alanlarda Sigara Yasağı Geliyor
Yeni düzenlemeye göre; restoran, kafe ve pastanelerin açık alanlarında sigara içilmesi yasaklanacak. İşletmelerde yalnızca toplam alanın yüzde 10’u kadar özel “içme alanları” oluşturulabilecek.
Ancak bu alanlara servis yapılmayacak ve garsonlar giremeyecek. Bu düzenleme ile pasif içiciliğin en aza indirilmesi hedefleniyor.
Sigara Satışında Nakit Dönemi Bitiyor
Taslak kapsamında sigara satışlarında önemli bir değişiklik daha planlanıyor. Buna göre satışlar yalnızca kimlik ve yaş doğrulaması yapan elektronik sistemler üzerinden gerçekleştirilecek. Nakit ödeme tamamen kaldırılacak.
İhlallere Ağır Yaptırımlar
Yasa teklifi, caydırıcı cezaları da beraberinde getiriyor. Buna göre;
- Çocuklara tütün ürünü satanlara 1 yıla kadar hapis cezası verilecek
- Yasak alanlarda sigara içenlere 5 bin TL idari para cezası uygulanacak
- Kurallara uymayan işletmelere 50 bin TL’den başlayan cezalar kesilecek ve kademeli kapatma yaptırımları uygulanacak
Uzmanlar: “Hedef Daha Erken Olabilir”
Sağlık Bilimleri Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, küresel ölçekte tütünle mücadelede “oyunun sonu” hedeflerinin yaygınlaştığını belirterek şunları söyledi:
"Artık dünyada giderek daha fazla ülke, tütün ve nikotin ürünlerinin yol açtığı son derece yüksek sağlık ve ekonomik maliyetleri nedeniyle bu tür “oyunun sonu (endgame)” hedeflerini gündemlerine almaya başladı. Yüksek vergiler ve reklam yasaklarıyla tüketimi düşürmeyi hedefleyen ülkeler, yeni aşamada belirli doğum tarihlerine göre satış yasağı gibi uygulamaları devreye sokuyor. Daha iddialı bir perspektifle hedef yılın 2035 olarak belirlenmesi de ayrıca değerlendirilebilirdi"
“Kanun Var Ama Uygulama Eksik”
Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Nazmi Bilir ise mevcut uygulamalara dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:
"Bütün dünyada tobaccofree (tütünsüz) olarak adlandırılan bir akım var. Avrupa ve Amerika birçok ülke “smokefree” (sigarasız) denilen dönemi geçti. Ülkelerini sadece dumandan değil tütünden de temizlemek için yeni bir hedef belirlediler. Bizdeki yasa taslağının da bu yaklaşımdan etkilenmiş olacağını düşünüyorum. Ancak biz henüz Smokefree dönemine bile geçemedik. Mevcut kanunlarımızda bu var ama uygulamada henüz yok."
Hedef: Tütünsüz Bir Türkiye
Hazırlanan yasa taslağı ile Türkiye’de tütün kullanımının tamamen ortadan kaldırılması ve toplum sağlığının korunması hedefleniyor. Düzenlemenin yasalaşması halinde, sosyal yaşamdan ticarete kadar birçok alanda önemli değişiklikler yaşanacak.
