Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinde bir dönemin üretim gücünü temsil eden Kendir Sanayi Müessesesi, yalnızca bir fabrika olmanın ötesinde bölgenin sosyal ve ekonomik hayatını şekillendiren kurumlardan biri oldu. Sümerbank tarafından 1947 yılında kurulan tesis, onlarca yıl boyunca bölge halkına istihdam sağlarken kendir üretiminin sanayiye taşınmasında da önemli bir görev üstlendi.
Sanayi tarihçisi Rıdvan Şükür’ün aktardığı bilgilere göre fabrika, faaliyete geçtiği ilk yıllardan itibaren büyük ölçüde Taşköprü ve çevresinde yaşayan vatandaşlara iş imkânı sundu. Üretim kapasitesi, çalışan sayısı ve sağladığı sosyal olanaklarla döneminin dikkat çeken sanayi yatırımlarından biri hâline gelen tesis, ilçenin kalkınma sürecine uzun yıllar katkıda bulundu.
Yüzlerce kişinin geçim kapısı oldu
Taşköprü Kendir Fabrikası’nda farklı dönemlerde yüzlerce işçi ve memur görev yaptı. Fabrikanın ortalama personel yapısı 34 memur ve 350 işçiden oluşuyordu. Bu tablo, tesisin yalnızca doğrudan çalışanlar için değil, onların aileleri ve bölgedeki ticari hayat açısından da önemli bir ekonomik hareketlilik oluşturduğunu gösteriyordu.
1985 yılına gelindiğinde fabrikada çalışan işçi sayısı 391’e, memur sayısı ise 35’e ulaştı. İlçedeki pek çok aile uzun yıllar geçimini bu kurumdan sağlarken, fabrikanın çevresinde gelişen hizmet ve ticaret alanları da Taşköprü ekonomisini destekledi.
Çalışanlara sağlık hizmeti de sunuldu
Fabrikanın sosyal yönü yalnızca istihdamla sınırlı kalmadı. Tesis bünyesinde dört yataklı bir revir bulunuyordu. Anlaşmalı bir doktor, bir hemşire ve işçi statüsünde görev yapan iki yardımcı personel, çalışanların sağlık ihtiyaçlarıyla ilgileniyordu.
Dönemin şartları dikkate alındığında önemli bir imkân olarak değerlendirilen revirde memurlar ve aileleri için poliklinik hizmeti veriliyor, işçilerin acil sağlık müdahaleleri gerçekleştiriliyordu. Böylece fabrika, çalışanlarının günlük yaşamını kolaylaştıran sosyal bir merkez niteliği de taşıyordu.
İplikten halıya geniş üretim kapasitesi
Kuruluşundan 1970’li yılların başına kadar tesise yaklaşık 7,5 milyon liralık yatırım yapıldı. Fabrikanın iplik ünitesinde 952 iğ bulunuyor ve yıllık 1.782 ton iplik üretilebiliyordu. Dokuma ünitesi ise iki tezgâhla yaklaşık 93 bin metre dokuma kapasitesine sahipti.
Üretimde her yıl yaklaşık 683 ton kendir lifi kullanılıyordu. Fabrikada kendir sicim, jüt sicim, keten ipliği, kanaviçe, sisal yolluk, sisal halı ve sisal-kendir yolluk gibi farklı ürünler imal ediliyordu. Bu ürünler hem ülke ekonomisine katkı sağlıyor hem de yerel ham maddenin sanayi ürünü hâline gelmesine imkân veriyordu.
Fabrikanın mülkiyeti zamanla el değiştirdi
Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesi, 17 Kasım 1995 tarihinde Tekel İşletme Müdürlüğüne devredildi. Sonraki yıllarda fabrikanın arazisi farklı kurumlar arasında paylaştırıldı.
2007 yılında tesisin yaklaşık yüzde 30’una karşılık gelen 65 dönümlük bölümü hibe yoluyla Taşköprü Belediyesine bırakıldı. Bir yıl sonra 31 dönümlük alan, meslek yüksekokulu kurulması amacıyla Kastamonu Üniversitesine devredildi.
Nisan 2009’da fabrikada bulunan malzeme, varlık ve demirbaşlar Özelleştirme İdaresi tarafından düzenlenen ihaleyle 760 bin TL bedelle Aksa Tekstil Sanayii ve Ticaret Limited Şirketine satıldı.
Bir Sümerbank yatırımı daha üretimden çekildi
Rıdvan Şükür, fabrikanın özelleştirme sürecine ilişkin ayrıntıların Kastamonu Üniversitesinden Yeşim Akın Yalçın tarafından hazırlanan akademik makalede ele alındığını belirtti. Söz konusu çalışmada fabrikanın mülkiyet değişimi, varlıklarının satışı ve üretim faaliyetlerinin sona ermesine uzanan süreç kapsamlı biçimde incelendi.
Şükür, Taşköprü Kendir Fabrikası’nın kapanışını yalnızca bir işletmenin faaliyetine son vermesi olarak değerlendirmedi. Fabrikanın üretimden çekilmesiyle birlikte, Sümerbank’ın Anadolu’daki sanayileşme hamlesini temsil eden önemli tesislerden birinin daha sessizce tarih sahnesinden ayrıldığını ifade etti.
