Kastamonu’nun kültürel belleğinde derin izler bırakan Talât Mümtaz Yaman, yalnızca bir eğitimci ya da yazar olarak değil, yaşadığı şehrin tarihine, folkloruna ve toplumsal hafızasına gönül vermiş çok yönlü bir isim olarak hatırlanıyor. 1907 yılında Kastamonu’da dünyaya gelen Yaman, ömrü boyunca hem eğitim alanında önemli görevler üstlendi hem de Kastamonu’nun yerel değerlerini kayıt altına alan çalışmalara imza attı.
Vefatının 51. yıl dönümünde anılan Talât Mümtaz Yaman, özellikle Kastamonu tarihi, halk inanışları, maniler ve âşık kültürü üzerine yaptığı araştırmalarla bugün hâlâ başvurulan isimler arasında yer alıyor. Onun kaleminden çıkan eserler, sadece döneminin değil, bugünün araştırmacıları için de Kastamonu’yu anlamada önemli birer kaynak niteliği taşıyor.
Kastamonu’dan başlayan eğitim yolculuğu
Kitaptaki bilgilere göre, Talât Mümtaz Yaman, ilk ve orta öğrenimini doğduğu şehir Kastamonu’da tamamladı. Eğitime duyduğu ilgi ve öğrenme isteği, onu dönemin önemli yükseköğretim kurumlarından biri olan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne taşıdı. Burada aldığı eğitim, ilerleyen yıllarda hem öğretmenlik hem de araştırmacılık yönünü besleyen güçlü bir temel oluşturdu.
Meslek hayatına ilkokul öğretmeni olarak başlayan Yaman, kısa sürede eğitim alanındaki birikimi ve çalışkanlığıyla dikkat çekti. Daha sonra lise öğretmenliği yaptı ve Kastamonu’nun köklü eğitim kurumlarından Abdurrahmanpaşa Lisesi’nde müdürlük görevinde bulundu. Bu görev, onun Kastamonu eğitim tarihinde iz bırakan isimlerden biri olmasını sağladı.
Yaman’ın eğitimcilik serüveni yalnızca Kastamonu ile sınırlı kalmadı. Diyarbakır, Hatay ve Zonguldak’ta Milli Eğitim Müdürü olarak görev yapması, onun idarecilik yönünü de ortaya koydu. Farklı şehirlerde üstlendiği bu görevler, eğitime yalnızca sınıf içinden değil, kurumsal ve toplumsal açıdan da baktığını gösterdi.
Kastamonu folklorunu kayıt altına aldı
Talât Mümtaz Yaman’ın en önemli yönlerinden biri, Kastamonu’nun folklorik değerlerine duyduğu ilgiydi. Halk Bilgisi Derneği ve Halkevleri döneminde yaptığı çalışmalar, yerel kültürün yazılı hale getirilmesi açısından büyük önem taşıdı.
Yaman; halk inanışları, maniler, yerel oyunlar, geleneksel anlatılar ve âşık kültürü gibi pek çok alanda araştırmalar yaptı. Bu çalışmalar sayesinde Kastamonu’nun sözlü kültürüne ait birçok unsur unutulmadan kayıt altına alındı. Bugün yerel kültür üzerine yapılan araştırmalarda Talât Mümtaz Yaman’ın adının sıkça anılması, onun bu alandaki katkısını açıkça ortaya koyuyor.
Onu farklı kılan noktalardan biri de kültürü yalnızca masa başında incelememesi oldu. “Sepetçioğlu Zeybeği”ni en iyi oynayanlardan biri olarak anılması, Yaman’ın halk kültürünü sadece yazan değil, aynı zamanda yaşayan ve yaşatan bir isim olduğunu gösteriyor.
Eserleri Kastamonu’nun hafızasına dönüştü
Talât Mümtaz Yaman’ın en kalıcı mirası, kuşkusuz geride bıraktığı eserlerdir. Kastamonu’nun tarihine, halk yaşamına ve kültürel değerlerine ışık tutan bu eserler, yıllar geçmesine rağmen önemini koruyor.
Yaman’ın başlıca eserleri arasında Kastamonu Halk İnanmaları, Kastamonulu Âşık Kemalî, Kastamonu Tarihi ve Kastamonu’da Toplanmış Mâniler yer alıyor. Bu çalışmalar, yalnızca akademik metinler olarak değil, aynı zamanda Kastamonu’nun ruhunu ve toplumsal hafızasını yansıtan kültürel belgeler olarak değerlendiriliyor.
Özellikle Kastamonu’nun geçmişini araştıranlar için bu eserler, önemli birer başvuru kaynağı olmayı sürdürüyor. Yaman’ın dili, ilgisi ve titizliği, yerel tarihin gelecek kuşaklara aktarılmasında güçlü bir köprü kurdu.
Ticari hayatta da üretken bir isimdi
Talât Mümtaz Yaman, kamu görevlerinden ayrıldıktan sonra ticari hayata da adım attı. Birçok şirket kurarak yöneticilik yaptı ve iş dünyasında da saygın bir yer edindi.
Bu yönü, onun yalnızca eğitim ve kültür alanlarında değil, hayatın farklı sahalarında da üretken bir kişiliğe sahip olduğunu gösteriyor. Disiplinli çalışma anlayışı, girişimci tavrı ve geniş bakış açısı, Yaman’ın çok yönlü kimliğini tamamlayan unsurlar arasında yer aldı.
Abdurrahmanpaşa Lisesi’nde gelen acı haber
Talât Mümtaz Yaman, 26 Nisan 1975’te Abdurrahmanpaşa Lisesi’nin mezunlar günü programında geçirdiği ani kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Bu vefat, hem ailesi hem de Kastamonu için büyük bir kayıp oldu.
Cenazesi, 27 Nisan 1975 Pazar günü ikindi namazının ardından Kastamonu’daki aile kabristanlığına defnedildi. Ailesi tarafından yayımlanan “Acı Kaybımız” başlıklı ilan, Yaman’ın yalnızca eserleriyle değil, kişiliğiyle de sevilen ve saygı duyulan bir insan olduğunu ortaya koydu.
İlanda yer alan ifadelerde Talât Mümtaz Yaman için şu sözlere yer verildi:
“Merhum Salbaşoğlu, Ali Çavul ve Hafız Emine Hanımefendinin oğulları, tüccar Ata Yaman’ın ağabeyi, emekli öğretmen Emine Yaman’ın eşi, Yavuz ve Yılmaz Yaman’ın babaları, Türkan ve Ayten Yaman’ın kayınpederleri, Mehmet, Elif, Zeynep, Piraye, Talât Mümtaz’ın dedeleri, Mümtaz Yaman ve Suna İlhan’ın amcaları, eski gazeteci, Kastamonu tarihi yazarı, Diyarbakır, Hatay, Zonguldak, Milli Eğitim ve Kastamonu Lisesi eski müdürleriden, iyi kapli ve faziletli insan, İstanbul tüccarlarından TALÂT MÜMTAZ YAMAN Abdurrahman Paşa Lisesi’nin doksanıncı kuruluş yıldönümü töreninde geçirdiği ani bir kalp krizi sonucu 26.04.1975 cumartesi günü vefat etmiştir. Cenazesı 27.04.1975 Pazar günü ikindi namazını takriben Kastamonu’daki aile kabristanlığına defnedilmiştir. Allah rahmet eylesin… Ailesi”
Kastamonu’nun kültürel mirasında silinmeyen iz
Bugün Talât Mümtaz Yaman’ın adı, Kastamonu’nun kültürel hafızasıyla birlikte anılıyor. Onun çalışmaları sayesinde pek çok yerel değer unutulmaktan kurtarıldı, yazılı kaynaklara dönüştü ve gelecek nesillere aktarıldı.
Modernleşme süreciyle birlikte birçok yerel kültür unsurunun hızla kaybolduğu düşünüldüğünde, Yaman’ın yıllar önce yaptığı çalışmaların değeri daha iyi anlaşılıyor. O, Kastamonu’nun geçmişini yalnızca anlatan bir isim değil, aynı zamanda o geçmişi geleceğe taşıyan bir kültür insanıydı.
Talât Mümtaz Yaman’ı anmak, aynı zamanda Kastamonu’nun tarihine, kültürüne ve hafızasına sahip çıkmak anlamına geliyor. Eğitimci, yazar, araştırmacı ve kültür insanı kimliğiyle Yaman, aradan geçen yıllara rağmen Kastamonu’nun sessiz hafızasında yaşamaya devam ediyor.
