EYT düzenlemesi yürürlüğe girdikten sonra bir kesim emeklilik hayaline kavuştu, bir kesim ise “bir günle” başka bir sisteme geçtiği için yıllarca beklemek zorunda kaldı. Tam da bu yüzden “kademeli emeklilik” talebi, özellikle 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olanların gündeminde kalmaya devam ediyor. Bu aralıktaki sigortalılar, yaş şartındaki ani sıçramanın daha adil bir geçişle düzenlenmesini istiyor.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’un değerlendirmeleri de tartışmanın tam kalbine dokunuyor. Erdursun’a göre mesele yalnızca teknik bir hesap değil, 8 Eylül 1999 ile 9 Eylül 1999 arasındaki sert kopuşun yarattığı adalet duygusu problemi. Bu kopuş yumuşatılabilir mi, yumuşatılırken sistem yeni bir yükün altına girer mi, asıl soru burada.
EYT’den sonra neden “kademeli emeklilik” konuşuluyor
EYT ile birlikte 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olanlarda yaş şartı kaldırıldı. 4A, yani SSK kapsamında işe giriş tarihine göre 5000 ile 5975 arasında değişen prim günü koşulunu tamamlayanlar, yaş beklemeden emeklilik hakkı elde etti. Bağ Kur ve Emekli Sandığı tarafında da yaş şartı olmadan prim gününü dolduranlar için emeklilik yolu açıldı, kadınlarda 7200 gün, erkeklerde 9000 gün şeklinde bir çerçeve oluştu.
Erdursun’un altını çizdiği nokta şu, 9 Eylül 1999’dan sonra sisteme girenler için tablo bir anda değişiyor. Bugünkü kurala göre bu tarihler arasında sigortalı olanlar, kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı ve 7000 prim günü gibi koşullarla emekliliği hedefliyor. “Bir gün geç sigortalı olmak” ifadesi bu yüzden sık duyuluyor, çünkü aynı işte, benzer primlerde, yalnızca başlangıç tarihi nedeniyle bekleme süresi dramatik biçimde uzayabiliyor.
“Teknik değil, geçişin sertliği” vurgusu
Erdursun, itirazın özünün “erken emeklilik isteği” gibi okunmaması gerektiğini söylüyor. Ona göre tartışma, geçişin yumuşak mı sert mi tasarlandığıyla ilgili. 1 Mayıs 2008 sonrasında yaş şartının 65’e doğru yükseldiği yeni dönemde, artışın kademeli biçimde planlandığını hatırlatıyor. Yani sistem bir anda kopmuyor, yıllara yayılan bir geçişle ilerliyor. Bu karşılaştırma, 1999 çizgisindeki keskin sıçramayı daha görünür kılıyor.
Erdursun’a göre mümkün senaryo ve “5 şart”
Kademeli emeklilik için “mümkün” diyen Erdursun, bunun belirli ilkelerle yapılması gerektiğini vurguluyor. Sıraladığı başlıklar özetle şöyle, EYT kapsamına dokunulmamalı, ani sıçrama yumuşatılmalı ama çok erken yaşta emekliliği özendiren bir kapı açılmamalı, maliyet hesabı şeffaf biçimde ortaya konmalı, 2008 sonrası sigortalılar için yeni bir adaletsizlik üretilmemeli, geçiş metni de açık, sade ve çelişkisiz olmalı.
Erdursun ayrıca, yaklaşık 3 milyon 800 bin kişiyi yakından ilgilendiren bu modelin seçim dönemlerine yaklaşıldıkça daha fazla konuşulacağını ifade ediyor. Bugün için net bir çalışma açıklanmadığını söylemesi de beklentiyi diri tutuyor. Özetle, “kademeli emeklilik” başlığı gündemde kalacak gibi görünüyor, ancak olası bir düzenlemenin hem adalet duygusunu onarması hem de sistemi yeni bir gerilim alanına taşımaması gerekecek.
