Ilgaz Belediye Başkanı Mehmet Öztürk’ün sarıkılçık pirinci için Avrupa Birliği’nden coğrafi işaret tescili almak üzere çalışma yürüttüklerini açıklaması, daha önce tescil hakkını alan Tosya cephesinde tepkiye yol açtı.
Tartışma, yalnızca iki ilçe arasındaki bir üretim rekabeti olmanın ötesine geçerek, ürünün tarihsel kökeni, biyolojik özellikleri ve hukuki statüsü üzerinden genişleyen bir değerlendirmeye dönüştü.
Ilgaz’dan Avrupa Birliği Hedefi: Yeni Tescil Süreci
Ilgaz Belediye Başkanı Mehmet Öztürk, ilçede yetiştirilen sarıkılçık pirinci için Avrupa Birliği coğrafi işaret tescili hedeflediklerini belirtti. Öztürk’ün açıklamaları, ürünün uluslararası düzeyde tanıtılması ve ekonomik değerinin artırılması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilirken, bölgesel sahiplik tartışmalarını da beraberinde getirdi.
Ilgaz yönetimi, sarıkılçık pirincinin ilçede de yetiştirildiğini ve bu ürünün bölge ekonomisine katkı sağladığını savunarak, Avrupa tescili ile markanın küresel pazarda daha güçlü bir konuma ulaşmasını amaçlıyor.
Tosya’dan Sert Tepki: “Tescilli Haklarımızı Koruyacağız”
Ilgaz’dan gelen açıklamaların ardından, sarıkılçık pirincinin asıl üretim merkezi olarak bilinen Tosya Belediyesi’nden sert bir açıklama geldi. Tosya Belediyesi, ürünün coğrafi işaretle tescilli olduğunu hatırlatarak, bu değerin başka bölgeler tarafından sahiplenilmesine karşı hukuki sürecin takip edileceğini duyurdu.
Belediye açıklamasında, sarıkılçık pirincinin yalnızca bir tarım ürünü değil, aynı zamanda bölgenin yüzyıllara dayanan kültürel ve ekonomik mirasının bir parçası olduğu vurgulandı. Açıklamada, “Tescilli haklarımızın korunması için gerekli tüm hukuki süreçler titizlikle yürütülecektir” ifadelerine yer verildi.
500 Yıllık Miras: Sarıkılçık Pirincinin Tarihsel Önemi
Tosya Belediyesi açıklamasında, sarıkılçık pirincinin yaklaşık 500 yıllık geçmişe sahip olduğu ve Anadolu’nun en özel tarımsal miraslarından biri olarak kabul edildiği belirtildi. Tarihi kayıtlarda “padişah hassı” olarak anılan bu ürün, 16. yüzyıldan bu yana Tosya ile özdeşleşmiş durumda.
Ayrıca 1926 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla Tosya’da Türkiye’nin ilk çeltik fabrikasının kurulması, bölgedeki pirinç üretimini kurumsal bir yapıya kavuşturan önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkıyor. Bu gelişme, sarıkılçık pirincinin sadece yerel değil, aynı zamanda ulusal tarım tarihinde de önemli bir yere sahip olmasını sağladı.
Coğrafi İşaret ve Hukuki Koruma
Tosya sarıkılçık pirinci, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 12 Kasım 2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere tescillenmiş ve 8 Kasım 2017 tarihinde 230 numaralı tescil belgesiyle “Menşe Adı” statüsü kazanmıştır. Bu tescil, ürünün yalnızca belirli coğrafi şartlarda üretilebileceğini hukuki olarak güvence altına alıyor.
Devrez Vadisi’nin sunduğu özel toprak yapısı, kar sularıyla beslenen tarım alanları ve mikroklima koşulları, sarıkılçık pirincine özgü karakteristik yapıyı oluşturuyor. Tosya Belediyesi, bu doğal koşulların dışında aynı kalitenin elde edilemediğini ve yapılan bilimsel araştırmaların da bunu doğruladığını ifade ediyor.
Bilimsel Bulgular: Neden Sadece Tosya?
Açıklamalarda yer alan bilgilere göre sarıkılçık pirinci, Tosya dışında ekildiği bölgelerde aynı verimi ve kaliteyi sağlayamıyor. Hatta bazı ekolojik koşullarda hastalıklar nedeniyle tohum oluşturamadığı belirtiliyor. Bu durum, ürünün biyolojik yapısının belirli bir coğrafyaya sıkı sıkıya bağlı olduğunu ortaya koyuyor.
Düşük amiloz oranı, aromatik yapısı ve kendine özgü tane morfolojisi, sarıkılçık pirincini diğer pirinç türlerinden ayıran en önemli özellikler arasında yer alıyor. Bu özelliklerin sadece Tosya koşullarında korunabildiği vurgulanıyor.
Üretim Gücü ve Ekonomik Boyut
Tosya Belediyesi koordinasyonunda yürütülen denetim sistemi; ekimden hasada, geleneksel “keşan” yönteminden paketleme sürecine kadar tüm aşamaları kapsıyor. 2025 yılı verilerine göre ilçede 900 hektarlık alanda üretim yapılırken, toplam 7 bin 380 ton rekolteye ulaşıldığı açıklandı.
Bu rakamlar, Tosya’nın sarıkılçık pirinci üretimindeki güçlü konumunu ve markalaşmadaki iddiasını pekiştiriyor. Aynı zamanda ürünün ekonomik değerinin bölge için stratejik önem taşıdığını da gösteriyor.
Hukuki Süreç Kapıda
Tosya Belediyesi, sarıkılçık pirincinin tescil dışı alanlarda sahiplenilmesine yönelik her türlü girişimin coğrafi işaret hukukuna aykırı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle hem ulusal hem de uluslararası düzeyde gerekli hukuki adımların atılacağı ifade ediliyor.
