Türkiye genelinde uygulamaya alınan Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi, alışveriş merkezleri ve büyük marketlerin ardından mahalle aralarına taşınmaya hazırlanıyor. Yeni model kapsamında bakkallar, büfeler ve küçük marketler, vatandaşların boş içecek ambalajlarını teslim edebileceği manuel iade noktaları hâline gelecek.
Yıl sonuna kadar en az 10 bin işletmeye el terminali dağıtılması planlanırken sisteme katılan esnaf, kaydettiği her depozitolu ambalaj için 30 kuruş hizmet bedeli alacak. Böylece mahalle esnafı geri dönüşüm sürecinin bir parçası olurken ek gelir elde etme ve müşteri trafiğini artırma fırsatı da yakalayacak.
Vatandaş ambalaj başına 1 TL kazanacak
El terminalleri, depozito iade makinelerinin bulunmadığı bölgelerde sistemin çalışmasını sağlayacak. Vatandaş, üzerinde DOA logosu bulunan şişe ve ambalajları mahalledeki anlaşmalı işletmeye götürecek. Esnaf, ambalajın barkodunu ve güvenlikli işaretini el terminali üzerinden tarayacak.
Doğrulama işleminin ardından tüketicinin mobil uygulamasındaki DOA Cüzdan karekodu okutulacak. Kabul edilen her ambalaj için 1 liralık teşvik bedeli doğrudan kullanıcının hesabına aktarılacak. Bakkal veya büfe ise aynı işlem karşılığında 30 kuruş hizmet geliri elde edecek.
Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, sistemin yalnızca ambalajların toplanmasına dayalı olmadığını belirterek üretimden geri dönüşüm tesislerine kadar bütün sürecin dijital ortamda izleneceğini ifade etti. Öztürk, Türkiye’de kurulan yapının gerçek zamanlı veriyle yönetilen kapsamlı bir kaynak yönetimi modeli olduğunu söyledi.
İade makinesi sayısı 20 bine çıkarılacak
Büyükşehirlerdeki alışveriş merkezleri ve süpermarketlerde yaklaşık 2 bin 500 Depozito İade Makinesi kullanılıyor. Önümüzdeki dönemde bu sayının 20 bine yükseltilmesi hedefleniyor.
Makine ağının yanında manuel iade noktalarının da yaygınlaştırılması planlanıyor. 2026 sonuna kadar 10 bin bakkal, büfe ve küçük marketin sisteme katılması, 2027 yılının sonunda ise bu sayının 30 bine ulaşması öngörülüyor. Böylece yalnızca kent merkezlerinde değil, ilçe ve kırsal bölgelerde de depozitolu ambalaj teslim edilebilecek noktalar oluşturulacak.
Uygulamanın devreye girmesinden sonraki ilk günlerde 20 milyon ambalajın geri dönüşüm zincirine dâhil edildiği, mobil uygulamaya kayıt olan kullanıcı sayısının ise 2 milyonu geçtiği bildirildi.
Restoran ve kafelere de teşvik verilecek
Sistem yalnızca vatandaşların bireysel olarak kullandığı ambalajlarla sınırlı kalmayacak. Otel, restoran ve kafelerde tüketilen su, soda ve meşrubat şişelerinin çöpe gitmemesi için HORECA işletmeleri de yeni modele dâhil edilecek.
Bu işletmeler, toplayarak sisteme teslim ettikleri her uygun ambalaj için 20 kuruş teşvik alacak. Otel, restoran ve kafelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi üzerindeki kayıtlarını ekim ayı sonuna kadar tamamlamaları gerekecek.
HORECA sektörünün de katılımıyla birlikte yılda yaklaşık 25 milyar ambalajın yeniden ham maddeye dönüştürülmesi amaçlanıyor.
Ekonomiye yıllık 600 milyon dolarlık katkı hedefleniyor
DOA Sistemi’nin tam kapasiteyle çalışması durumunda içecek ambalajlarında kullanılan ham madde ithalatının yüzde 35 ila yüzde 40 oranında azalması bekleniyor. Geri kazanılacak malzemelerin cari açığın düşürülmesine yılda en az 600 milyon dolar katkı sunması hedefleniyor.
Sistem sayesinde yıllık 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önüne geçilmesi planlanıyor. Sera gazı salımının ise yılda yaklaşık 37 bin ton azaltılması öngörülüyor.
İki yıllık uyum döneminde vatandaşlara, esnafa ve işletmelere toplam 10 milyar lira teşvik sağlanması gündemde. Projenin üçüncü aşamasında ise doğrudan depozito bedeli modeline geçilmesi planlanıyor.
Günlük iade sınırında yeni düzenleme
Sistemin kötüye kullanılmasını ve iade noktalarında uzun kuyruklar oluşmasını engellemek amacıyla bazı kurallar da değiştirildi. Günlük iade sınırı kişi başına 200 ambalaj olarak uygulanıyor.
Başkalarına ait kimlik bilgileri kullanılarak sınırın aşılmaya çalışılması üzerine kimlik numarasıyla iade seçeneği kaldırıldı. Bundan sonraki süreçte işlemlerin yalnızca mobil uygulama üzerinden yapılmasına izin verilecek.
Pet şişe fiyatlarındaki artış inceleniyor
DOA uygulamasının başlamasının ardından pet şişelerde satılan su fiyatlarında yaşanan artışlar da incelemeye alındı. Sistemin finansmanı kapsamında firmalardan alınan depozito katılım bedelinde 85 kuruşluk artış yapıldığı, ancak bazı ürünlerde bunun çok üzerinde zam uygulandığının belirlendiği açıklandı.
Yetkililer, depozito sisteminin fiyat artışı için gerekçe olarak kullanılmaması gerektiğini vurgularken piyasadaki zamların incelenmeye devam ettiğini bildirdi.
